హనుమంతరావుగారికి
ఎంతో శ్రద్ధగా చదివి, నా తప్పులను సూచించినందుకు చాలా సంతోషం కలిగింది. మీకు కృతజ్ఞుడిని. నా స్పందన ఈ దిగువన.
“23: “‘చిత్రాంగద’ తన గదను రెండు చేతులతో పట్టుకొని” సరిగా లేదు. గదకు ‘చిత్రాంగద’ అని పేరు కూడా లేదు. “శ్రేష్ఠమైన సింహపు చూపు” కూడా సరికాదు. “సింహ-వృషభ చూపు” అనవచ్చేమో. “దీనుడైన తన కుమారుడిని చూసి వాయుదేవుడు ఇచ్చిన బలాన్ని పొందినట్లు” అంటే భీముడి కుమారుడనే అర్థం వచ్చే అవకాశం ఉంది. “వాయుదేవుడు దీనుడైన తన కుమారుడిని చూసి ఇచ్చిన బలాన్ని పొందినట్లు” అనొచ్చు. సింహవృషేక్షణః అన్నది వాయుదేవుడు బలం ఇచ్చిన తర్వాత రావాలి; భీముడు దీనుడిగా ఉన్నప్పుడు కాదు”
1. “బాహుభ్యాం పరిగృహ్య భీమవదనశ్చిత్రాఙ్గదాం స్వాం గదామ్” అన్నచోట చిత్రాంగద ఉన్నది కదా, “భీమవదనః”తో సంధి చేయబడి? “చిత్రాంగదా నామ్నీం” అని బలదేవ్ ఉపాధ్యాయ గారి వ్యాఖ్య; “then grasping his mace ‘Citrāngadā’ with both hands” అని ఏ.సి.వూల్నర్-లక్ష్మణ్ సరూప్ అనువాదంలోనూ ఉన్నది. “బాహుభ్యాం పరిగృహ్య” అన్న మాటకు సూటి అనువాదమే “రెండు చేతులతో పట్టుకొని”
2. “సింహ-వృషభ చూపు” ఇది దుష్టసమాసం అవుతుందేమో. “వృష” శబ్దానికి వృషభం, ఇంద్రుడు అని అర్థాలు ఉన్నాయి. బలదేవ్ ఉపాధ్యాయ వ్యాఖ్యానంలో “సింహేంద్ర” అని సూచించారు. ఆయనే వృష=అతిపరాక్రమీ అనే అర్థాన్ని కూడా ఇచ్చారు. వూల్నర్-సరూప్ ద్వయం lion-bull అని అనువదించారు. వృష-వృషభ-ఋషభ శబ్దాలు శ్రేష్ఠతాసూచకాలు కనుక శ్రేష్ఠమైన సింహం అని అనువదించాను. పర్లేదనే అనుకుంటున్నాను.
3. “వాయుదేవుడు దీనుడైన తన కుమారుడిని చూసి ఇచ్చిన బలాన్ని పొందినట్లు”, ” సింహవృషేక్షణః అన్నది వాయుదేవుడు బలం ఇచ్చిన తర్వాత రావాలి” — మీరు సూచించిన విధంగా మారుస్తాను.
24: “ధర్మబద్ధమైన కరుణను విడిచిపెట్టి, యుద్ధనియమాన్ని ఉల్లంఘించి, కృష్ణుడి సైగను అనుసరించి…” అనవచ్చేమో. ముఖ్యంగా, “లెక్కచేయకుండా” అనేది సాధారణంగా కష్టాలను, ప్రమాదాలను ధైర్యంగా ఎదుర్కొనే అర్థంలో వాడతాం. ఇక్కడ భీముడు యుద్ధనియమాన్ని అతిక్రమిస్తున్నాడు కాబట్టి కాస్త ఘాటైన పదం వాడాలనుకుంటాను.
అలాగే.
26: “వేగంగా కదులుతున్న కళ్ళను తెరిచి” సరిగా లేదు. “బలరాముడు” పునరుక్తి అయింది. “భీమసేనుడిని పక్కకు తప్పించడాన్ని గమనిస్తూ” కూడా సరికాదు. “భీమసేనుడు పక్కకు తొలగడాన్ని గమనిస్తూ” అని ఉండాలి. “మేఘావృతుడైన” అన్నది మూలంలో లేదు. మూలంలో ఉన్న క్షితితలమవతీర్ణః — “నేలమీదికి దిగివచ్చిన” — అనువాదంలో లేదు.
1. “వేగంగా కదులుతున్న కళ్ళను తెరిచి” — సరిగా లేదు, మీరన్నట్లు. దిద్దుకుంటాను.
2. “భీమసేనుడిని పక్కకు తప్పించడాన్ని గమనిస్తూ” సరి కాదని మీరన్నారు. కానీ, అంతకు ముందు శ్లోకంలో, భీముడిని మిగతా పాండవులు తప్పించారన్న సూచన స్పష్టంగా ఉన్నది కదా. కనుక, ఆ తప్పుకోవడం ఇతరుల తోడ్పాటుతో జరిగిందని అనువాదంలో సూచించాను. “”భీమసేనాపక్రమణం” అని మూలంలో ఉన్న మాటకైతే, మీరు చెప్పినట్లు భీముడు తప్పుకోవడమనే అర్థం.
3. ““మేఘావృతుడైన” – ఇది మూలంలో లేదన్నారు మీరు. “పారివేషీ-ఇవ” అని అన్న మాటకు అనువాదం అది. మరీ నప్పలేదేమో. ఉపాధ్యాయ గారు “మేఘైః పరివేష్టితః ఇత్యాశయః” అని వ్యాఖ్యానించారు. పరివేషమనే మాటకు సూర్యుడి చుట్టూ, చంద్రుడి చుట్టూ ఏర్పడే కాంతివలయం అని అర్థం. వూల్నర్-సరూప్ చక్కగా “halo” అని అనువదించారు కానీ బలరాముడు నల్లని బట్టలను కట్టుకుంటాడు (నీలాంబరః) అందుకని కాంతిచక్రమని అనువదించడం సరిగా ఉన్నట్లు అనిపించలేదు.
4. “క్షితితలమవతీర్ణః — “నేలమీదికి దిగివచ్చిన” — అనువాదంలో లేదు.” — ఇది చాలా పెద్ద తప్పు. చివరి నిమిషపు పని ఒత్తిడి కారణంగా జారవిడుచుకున్నట్లున్నాను. దిద్దుకుంటాను.
మరోసారి ధన్యవాదాలతో
శ్రీనివాస్