In reply to .

అవును. ఇటువంటి ప్రశ్నలు తప్పకుండా ఉదయిస్తాయి. కానీ మనకు ఇష్టమైన వాళ్ళు చాలా ఏళ్లు ఒక చోట జీవించి వెళ్లారు అన్న తర్వాత అక్కడ వారికి సంబంధించిన స్మారకం ఏదో ఒకటి ఉండాలని కోరిక మనలో తప్పకుండా ఉంటుంది. అది సమాధినే కానక్కర్లేదు.

అసలు సమాధులు కట్టడం ఎందుకు ? అవి ఎవరు నిర్వహిస్తారు ? చలం గారు కూడా తనకు సమాధి కావాలి అని అడిగారా ?ఆయన రచనలు వల్ల సమాజానికి ఏమి ఉపయోగం లేదు అని గ్రహించి రచనలు వదిలివేసి రమణాశ్రమం లో శేష జీవితం గడిపాడు. ఎంతమేరకు ప్రశాంతత సాధించాడో తెలియదు.

In reply to .

హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు సోమశేఖర్!

In reply to .

అలా అనిపిస్తుంది కానీ తనని చూడవలసిన వారిని రెండు చేతులతో దగ్గరికి తీసుకుంటుంది.

చాలా బాగా వివరించారు, నేనూ నాలుగు సార్లు అండమాన్ నికోబార్ వెళ్లా ను మీ ఫోటోల ప్రదేశాల్లో కొన్ని చూశాను went on official for Indian Navy for installation and trials on INS Airavat in service in BEL-Hyd

“ఇదిగో, ఇదే చలంగారి సమాధి, ఈ మధ్యే మున్సిపాలిటీవాళ్లు రోడ్డు వెడల్పు చేయడంకోసం దీన్ని కొట్టేశారు’ అన్నాడు. అదొక పాడుబడ్డ సిమెంటు కట్టడం. దానిమీద ఆరిపోయిన ప్రమిద ఒకటి ఉంది. ఆ సిమెంటుగోడలు నాచుపట్టి ఉన్నాయి. నాకు విపరీతమైన దుఃఖం ముంచుకొచ్చింది. ఇక్కడ ఈ సమాధి లేకపోతే బావుండేదనిపించింది.”
అయ్యో!! 😢

“నేనిక్కడికి వచ్చింది ఈ శిఖరాన్ని చూడటంకోసమే, అసలు నన్ను చూడటంకోసమే ఈ శిఖరం నన్నిక్కడికి రప్పించుకుందని నాకు హఠాత్తుగా స్ఫురించింది.”

“ గత పాతిక ఏళ్లుగా నేను చదువుతూ వచ్చిన రమణసాహిత్యంలో, చలంసాహిత్యంలో ఎక్కడెక్కడ, ఎప్పుడెప్పుడు ఈ శిఖరసందర్శనం గురించి చదివానో, ఏ వాక్యాల్ని చదివికూడా దాటుకుంటూ పోయానో, పట్టించుకోకుండా పక్కకు నెట్టుకుంటూ పోయానో ఆ వాక్యాలన్నీ అంతదాకా చెదురుముదురుగా ఉన్నవన్నీ ఆ గిరిశిఖరరూపంగా మళ్లీ నా కళ్లముందు ప్రత్యక్షమయ్యాయి”

The way you experienced the mountain, and the way you have put that experience into words!! 🙏🏽🙇🏻‍♀️

మాకు దగ్గర్లోనే ఉన్నా ఇంతవరకు తిరువణ్ణామలై వెళ్లలేదు. I hope to go there sometime.

రమణ మహర్షి, చలం గారు, తిరువణ్ణామలై, ఒకరిని తలుచుకుంటే మిగిలిన వారి గురించి అనుకోకుండా వుండలేము.

చలంగారి ఆధ్యాత్మిక అన్వేషణ గురించి మీ మాస్టారు గారు “చలం లేఖల్లో మనోనాశనం కనిపిస్తోంది” అని చెప్పడం, దాని గురించి సుదర్శనం గారితో జరిగిన చర్చ, explanation, రమణ మహర్షి తనను తాను “అత్యాశ్రమి”గా చెప్పుకున్న విషయం, అంటే ఏమిటని!!
చాలా మంచి విషయాలు చెప్పారు సర్. 🙏🏽

In reply to .

థ్యాంక్యూ అన్నా

విశ్లేషనాత్మక వ్యాసం సర్. అద్దేపల్లి వారి గురించి చక్కని విషయాలు తెలియజేసారు.

In reply to .

హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు సార్!

అరుణాచలం ఒక  అద్భుత అనుభవం. ఎన్ని సార్లు వెళ్లేమో ! మీ అనుభూతులు వినడం మా భాగ్యం. 

సర్… మీ ఆశేషసహనం, కృషివల్ల ‘ఇలియాడ్’ మాకు చక్కగా తెలుగులో దొరికింది. మీకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు.

మెత్తటి కత్తి. తెగిందో లేదో కూడా తెలవనంత మెత్తటి కోత.
అభినందనలు అనిల్..

In reply to .

👌

WE MISS HER —HER STAND AND BELIEFS ARE RIGHT
SHE IS LOOKING FOR CHANGE —-GREAT JOURNALIST
RAMU GARU — NICE WRITE UP SIR
THNX PADMA GARU

ఈ వ్యాసాన్ని సిద్ధార్థ్ రాము గారు హిందీలో తమ ఫేస్ బుక్ లో పోస్టు చేశారు…నేను అనువాదం చేసాను

ఈ వ్యాసాన్ని సిద్ధార్థ్ రాము గారు హిందీలో తమ ఫేస్ బుక్ లో పోస్టు చేశారు…

మనోనాశనం అన్న శరభయ్య మాష్టారు గారూ!

ఒక మనిషి ముక్తి పొందడమనేది జీవితపు చివరి క్షణాల్లో సంభవించే విషయం కాదనీ, ఒక మనిషి ముక్తుడయిన తర్వాతకూడా జీవితం జీవించవచ్చనీ,…
అత్యాశ్రమి అని చెప్పిన సుదర్శనం గారూ!

ఆ అరుణగిరి దర్శనం కోసం నేను అరుణాచలం ఎప్పుడు వెళతానో…

రమణాశ్రమం, చలం సమాధి ఎప్పుడు చూస్తానో…

“అసంపూర్ణ వ్యక్తి” అనే భావన ఎవరిది? సంపూర్ణ వ్యక్తి ఎవరు?!

Babai! Super

వర్తమాన భారత రాజకీయాలకు అద్దం పడుతుంది ఈ కథ.

In reply to .

హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు మానసా! నేను వేసే ప్రతి ఒక్క అడుగు వెనక మీ ప్రోత్సాహ వాక్యాలు బలంగా నిలబడి ఉన్నాయి.

Many many thanks sir… ఎంతో మంది ఎదురుచూసిన పుస్తకం.., ఆర్డర్ చేసుకున్నాను. ❤️ బడిపిల్లలు కాకుండా గురుపూజోత్సవం నాడు గురువులు గర్వపడే పనిచేసిన వారు మీరొక్కరే కనపడుతున్నారు.

Your blog is a huge inspiration, sir.

In reply to .

లలిత గారు: మీ స్పందనకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. ముఖ్యంగా “కొసమెరుపు” మీకు హాయిగా అనిపించిందంటే రచయితగా నాకు అంతకంటే కావాల్సింది ఏముంది!

కథను ఆస్వాదిస్తూ ఇంత చక్కగా స్పందించినందుకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. 🙏

In reply to .

రామకృష్ణ గారు: ఆత్మీయమైన స్పందనకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. 🙏
కథను సరళంగా, ఆసక్తిగా చదివించిందని, అందులోని “అంతా మన మంచికే” అనే సందేశాన్ని మీరు గుర్తించారని చెప్పడం ఎంతో ఆనందంగా ఉంది.
మీ అభిమానం, ప్రోత్సాహం మరింతగా రాయాలనే ఉత్సాహాన్ని ఇస్తాయి. 🙏

In reply to .

గిరి ప్రసాద్ గారు: మీ అమూల్యమైన స్పందనకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. 🙏

కథను నడిపించిన విధానం మీకు నచ్చిందని చెప్పడం నాకు ఎంతో సంతోషాన్నిచ్చింది. అయితే ముగింపు పెళ్లి మీకు నచ్చలేదని మీరు నిర్మొహమాటంగా చెప్పడం కూడా నాకు అంతే విలువైన మాట.

రచయితగా మనం ఒక కథను మన ఆలోచనతో ముగిస్తాం. కానీ పాఠకుడు దాన్ని తన అనుభూతితో స్వీకరిస్తాడు. అందుకే ప్రతి పాఠకుడి అభిప్రాయం నాకు ఒక పాఠమే. ముఖ్యంగా నచ్చని విషయాన్ని కూడా ఆత్మీయంగా తెలియజేసే మీలాంటి పాఠకుల మాటలు రచయితగా నన్ను మరింత మెరుగుపరుచుకునేలా చేస్తాయి.

కథను శ్రద్ధగా చదివి, మీ మనసులోని మాటను నాతో పంచుకున్నందుకు చాలా చాలా ధన్యవాదాలు. మీ అభిప్రాయాన్ని ఎంతో గౌరవంగా స్వీకరిస్తున్నాను. 🙏

నా సాహితీ గురువు అద్దేపల్లి గారికి వందనములు , ఒంగోలులో సప్తతి చేసినప్పుడు ఎంతో సంతోషం పడ్డారు.
ఎపుడు ఒంగోలు వచ్చినా మాయింటికి
వచ్చేవారు. నా 4 పుస్తకాలకు ముందుమాట వ్రా శారు.
Uvrathnam

Sri. Vemuri Venkateswara Rao’s Telugu translations of the Odyssey and the Iliad are a valuable addition to the growing collection of Telugu translations of Homer’s epics. Venkat Siddhareddy has also translated the Odyssey, and Balabooks has recently republished Kutumbarao’s works as Rupadharuni Yatralu and Bhuvana Sundari. Smt. Beena Devi also translated the Odyssey. It was published by Peacock Classics in 2013. It reads more like a commentary on the Greek epic than a translation of the epic. I am not sure it is still available for purchase.

I find Kutumbarao’s translations especially compelling. They are accessible and well suited for high-school students. It would be fascinating to map Kutumbarao’s Telugu names for Homer’s characters against the original Greek names.

-S

Thank you sir, మీ నోట్స్ ఎత్తి రాలేక.. ఇంత పోరాడుతున్నాము ..😊🙏🏻

excellent

In reply to .

హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు సోమ శేఖర్!

గురువు గారితో జరిపిన సంభాషణలు జీవనశిల్పి పుస్తకంగా తన 75వ జయంతి రోజు అయిన ఈరోజు ఆవిష్కరణ జరుపుకోవడం చాలా సంతోషం.

In reply to .

అవునండి జానకి గారు.. ఇటువంటి బాధాకరమైన సంఘటనలు ఉన్నాయి. కుటుంబాలకి, తల్లితండ్రులకి పరిష్కారం దొరకని క్లిష్ట పరిస్థితి.
ధన్యవాదాలు మీకు .

ఢన్యవాదాలు, బాపారావు గారూ1

వేమూరిగారి కథనం చక్కగా, ఉత్కంఠభరితంగా ఉంది. అంతకన్నా ముఖ్యంగా, ఈ సంక్షిప్తరూపం చదివిన తర్వాత పూర్తి కావ్యాన్ని ఆంగ్లంలో చదవాలనే ఆసక్తి కలిగించింది.

“ఈ ట్రాయ్ యుద్ధానికి సంబంధించి సీరియల్ చందమామలో వచ్చింది,” అని తాడిగడపగారు రాయగా వెతికాను. 1956–57 ప్రాంతంలో “,” “” సీరియల్స్‌గా వచ్చాయి.

అక్టోబరు 1956 చందమామ సంపదకీయం నుండి:
“ఈ కథకు చెందిన పాత్రల పేర్లు పాఠకుల సౌకర్యం కొరకు మార్చబడ్డాయి. కాని స్థలాల పేర్లలో గాని, కథలో గాని మార్పులేమీ లేవు. ఈ కథ చదువుకొనేటప్పుడు మీకు అనేక చోట్ల రామాయణ, భారత కథలు జ్ఞాపకానికి రావచ్చు. దీనివల్ల ప్రపంచ నాగరికత అంతా ఒకే కుటుంబం నుంచి వచ్చిందన్న సంగతి స్పష్టమవుతుంది.”

రూపధరుడు, ధీరమతి, పిపీలకుడు, పద్మముఖి, రారాజు — ఇలా పేర్లన్నీ తమాషాగా ఉన్నాయి. వర్ణచిత్రాలు అద్భుతం.

కొడవళ్ళ హనుమంతరావు

సత్యవతి గారూ,

నాకూ మీకు వచ్చిన అనుమానమే వచ్చిందండీ. ఈకథ కొంచెం పాతవాసన వస్తోంది అని.

మునిగోపాల్ గారూ,

కనీసం యాభై శాతం కాదండీ కనీసం ఎనభై శాతం కావచ్చండీ. కొందరు ఏకారణంగానైనా నచ్చని జీవితభాగస్వామిని నిర్ధాక్షిణ్యంగా నేరుగా పైకి పంపించేస్తున్నారు. స్వేచ్చ బాగానే పెరిగింది. మనలో మనమాట, ఈనిర్దాక్షిణ్యతకు ఆడామగా తేడా ఆట్టే కనిపించటం లేదు. ఎవరూ తక్కువ తినలేదు. కాలం బాగానే మారింది, స్వేచ్చగా!

In reply to .

హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు సార్!

Fabulous, what a website it is! This webpage gives valuable
facts to us, keep it up.

చాలా గొప్ప ప్రసంగం సర్. కవిత్వం, పఠనం, అనువాదం, అంతః ప్రసంగం, కెడెన్స్, రిలీఫ్.. ఎన్ని అంశాలను, ఎంత లోతుగా చర్చించారు. ఏది కవిత్వమో పలవరిస్తూనే, ఏది కాదో కూడా కఠినంగానే చెప్పారు. ఇందులోని ప్రతి వాక్యాన్నీ ప్రేమిస్తున్నా. ధన్యవాదాలు.

నీకొబార్ మేము మిస్ అయ్యాము. మళ్లీ ఒకసారి అండమాన్‍లో విహరింపజేశారు. ధన్యవాదాలు అమరేంద్ర గారూ

Religion is fairly simple. Science gives me a model for the physical world – we find newtonian physics insufficient, so we update the model to include quantum physics. Religion gives me a model of how to deal with the world beyond the physical world – isn’t it why it was called Meta-physics? I could covet my neighbour’s wife – there are consequences. If I do, then I might have to invent my own new “quantum physics” and deal with the consequences.

In reply to .

ఔను సార్. అధికారం తమ చేతిలోనే పెట్టుకోవటానికి అనేక కుట్రలు. అందులో ఏకగ్రీవం కూడా ఉంది

Manasuku hathukunela chala bagundi. Bharatha sangramam tho jodinchi rayatam chakkati prayogam. Rachayitha gari oohaa Shakthi ki joharlu. Rachana shyli kuda bagundi

లోకం ఇంకా రచయిత రాసినట్టు లేదనుకుంటాను. మారింది… కనీసం యాభై శాతం. కాకపోతే శ్రమ దోపిడీ మాత్రం జరుగుతూనే ఉంది. అప్పట్లో ఇంటి చాకిరీ. ఇప్పట్లో దానికి తోడు ఉద్యోగం రూపంలో బయటి చాకిరీ. ఈ బయటి చాకిరీ ముద్దుపేరు… స్వేచ్చ..

In reply to .

చాలా సంతోషం.

నేను అన్నాన్ని చాలా ఇష్టంగా తింటాను అంటారు చూసేవాళ్ళు. పళ్లెం లేదా ఆకు లో ఒక్క మెతుకు కూడా ఉంచను. మీ రచనల్ని అలాగే ఒక్క అక్షరం పొల్లు పోకుండా(అర్థం కాని శాఫో కవిత్వం గురించి అయినా ) ఆస్వాదిస్తాను. మీరన్నా , మీ అక్కయ్య గారన్నా,, మీ అన్నయ్య గారన్నా నాకు ఎంతో, ఎంతో అభిమానం.

In reply to .

హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు సార్! నా బ్లాగు పోస్టులు మెయిల్లో సబ్స్క్రైబ్ చేసిన వారిలో, నూటికి నూరు శాతం ఓపెన్ చేసినవాళ్ళు, మెయిల్ ఓపెన్ చేశాక మళ్ళా ఆ లింకు కూడా నూటికి నూరు శాతం ఓపెన్ చేసినవాళ్లు ఎవరైనా ఉన్నారా అని చూస్తే మీరు ఒక్కరే కనిపించారు. మీకు మరో మారు నా ధన్యవాదాలు.

Excellent work 🙏

Wonderful writeup
Very fluent Telugu
100 on 100

You wrote it so briefly, yet so beautifully. Loved it! Keep writing more 👏

Most hopeless -worthless chief minister —no leadership skills
No vision —no experience —not qualified for c.m post — Rahul made a big mistake

In reply to .

ధన్యవాదాలు సార్!

తఃతః గారు
అవునండి..ఆయనే

Excellent, Sir. More later.
-Vasu-

In reply to .

Thank you sir

In reply to .

thank you so much

సత్యం గారు, ధన్యవాదాలు.

Very nice sir

In reply to .

ధన్యవాదాలు సుమన్ గారూ!

భద్రాచలం, పాపికొండలు, గిరిజన జీవితాలు చాలా బాగుంది సర్. కవర్ పేజి కూడా అందంగా ఉంది.

చాలా బాగుంది. చదవాల్సిన కథల గురించి చదవాల్సిన సంగతులు! నిజంగానే మాట్లాడుతున్నప్పుడు వినాల్సింది. నయం … కనీసం చదివాం!!

ఆర్ద్రమైన కవితకు సమర్ధవంతమైన విశ్లేషణ. కవికి విశ్లేషకునికి శుభాకాంక్షలు.

యుద్ధం కలిగించిన అలజడితో మొదలైన సువిదిత ప్రయాణం, మాస్టారు గారి guidance‌లో భద్రాచలం, పాపికొండలు, గిరిజన జీవితం, గోదావరి, paper mill సందర్శన అనుభవాల ద్వారా ఒక beautiful inner journey‌గా మారడం చాలా బాగుంది సర్.

ఈ కథ చదువుతుంటే, ఈ రోజు ప్రపంచంలో జరుగుతున్న పరిణామాలను చూస్తూ మనమూ అనుభవిస్తున్న turmoil‌తో సువిదితతో చాలా connect అవుతాం.

ఆమెతో పాటు ఈ external journeyలో ప్రయాణిస్తూ, మాస్టారు చూపించిన మనుషులు, ప్రకృతి, జీవితం, మానవత్వం ద్వారా మనలోని internal turmoil‌కూ ఒక solace దొరికినట్లయింది!!

శ్రీ అమరేంద్ర : మీరు సూర్యారావు పేటలోని నక్కల రోడ్డులో ఉండిన డా పార్థసారథి గారి గురించేనా చెబుతున్నారు? డా. పార్థసారథి , డా. జార్జ్ ఒకే కాంపౌండ్ లో ప్రాక్టిస్ చేసేవారు. డా. జంధ్యాల దక్షిణామూర్తిగారి డిస్పెన్సరీ కిటకిటలాడిపోతుండేది. విజయవాడలో డా. నందివాడ హనుమత్సీతాపతి అని ఒక హొమియో డాక్టర్ గారి డిస్పెన్సరీ అయితే మరీనూ. “తిని తిరిగేవాడికి మందు ఇవ్వద్దని చేప్పేవారు, మా గురువుగారు” అంటూండేవారాయన. – హోమియో డాక్టర్ల గురించికూడా చెప్పుకోవాలేమో వారిలో చాలా మంది క్వాక్‌లే అయినా. నమస్కారాలతో – తః తః

In reply to .

ధన్యవాదాలు సోమశేఖర్!

పక్క మనిషిని భరించలేని అసహనంలోంచే యుద్ధం పుట్టుకొస్తుంది. పక్కమనిషిని అంగీకరించే సహనంలోంచే మతాలకతీతమైన మానవత్వం పుష్పిస్తుంది.

చాలా బాగుంది మేడమ్. మగపిల్లలు నలిగి పోతున్నారు. కొంత మంది అబ్బాయిలు పెళ్ళికి ముందు ఒకలా పెళ్ళి తరువాత ఇంకోలా ఉంటున్నారు.ఏరకం గా చూసినా తల్లిదండ్రుల కు వేదన మిగిలిపోతోంది… అభినందనలు మీకు…💐💐

సార్ కవిత మీకు నచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. కవితపై సమీక్షా వ్యాసం చదివాక… రాసిన నాకే అంత బాగా రాసానా? అనిపించింది. చివరిలో విలువైన సూచన చేశారు. ధన్యవాదాలు.

“సిద్ధహస్తులు, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి” అనే పదాలు లేకుండా వుంటే బాగుండేది అనిపించింది.

కొంతమందిది మిడాస్ టచ్
హనుమంతరావు గారు ఏం రాసినా అది సూటిగా చదివేవారి మనసును తాకుతునది – అసలు ఆయన రాసేదే మనసుతో.
*
నా చిన్నపుడూ ఒక అయ్యవారు మరో ఎమ్బీబిఎస్ డాక్టరూ పేషెంట్లను ఎంతో ప్రేమగా చూడటం గుర్తు. అరవైల రోజులవి. విజయవాడ అరండల్ పేట. చిన్న సమస్యలకు డాక్టర్ కోకా చలపతి రావు గారి దగ్గరికి వెళ్లేవాళ్లం. ఆయన మితభాషి. అయినా ఆయన్ని చూడగానే జ్వరం సగం తగ్గిపోయేది.

ఫైలేరియా లాంటి పెద్ద సమస్యలకు అమ్మ సూర్యారావు పేటలోని డాక్టర్ పార్ధసారధి ఎమ్బీబిఎస్ దగ్గరకు తీసుకు వెళ్లేది. రూపాయి డాక్టరు. చతుర సంభాషణాశీలి. గొప్ప హస్తవాసి.

ఇప్పటికీ అష్పటి సీవీయార్ హైస్కూలు క్లాస్మీట్లం కలుసుకున్నపుడు వీళ్లిద్దర్నీ ఇష్టంగా తలచుకొంటు ఉంటూ ఉంటాం

Knowing how much heart, soul, and late-night hard work you poured into this makes holding it in your hands so emotional. Congratulations on your masterpiece!”

అన్నా నమస్కారం. ఎంతో ఆత్మీయైన వచనంతో కథను పరిచయం తీరు చాలా బాగుంది. మూఢనమ్మకాల సమాజం ను మీ వ్యాసంలో చూపించారు. పాత్రల పరిచయం చాలా బాగా చేశారు. నా కథను తీసుకున్నందుకు అనేక ధన్యవాదాలు అన్న

అస్తిత్వం నుంచి ప్రతిఘటన వరకు: స్కైబాబ ‘జిమ్మెదారి’ కథా విశ్లేషణ
*****

తెలుగు కథాసాహిత్యంలో కొన్ని కథలు కేవలం కథలుగా మాత్రమే మిగలవు.. అవి ఒక కాలపు నైతిక సంక్షోభాన్ని నమోదు చేసే సామాజిక అంశాలుగా నిలుస్తాయి. స్కైబాబ రాసిన “జిమ్మెదారి” అలాంటి కథ. పైకి చూస్తే ఇది ఒక తండ్రి-కొడుకుల మధ్య జరిగే కుటుంబ సంభాషణ. కానీ లోతుగా పరిశీలిస్తే ఇది వలస, జాతీయత, మైనారిటీ అస్తిత్వం, పౌర బాధ్యత, ప్రజాస్వామిక విలువల మధ్య జరిగే అంతర్గత సంఘర్షణ కథ.

ప్రపంచ కథాసాహిత్యంలో ఎడ్వర్డ్ సయీద్, జుంపా లాహిరి, మొహ్సిన్ హమీద్, చిమమండా అదీచీ వంటి రచయితలు వలస జీవితాన్ని కేవలం ఆర్థిక అవకాశాల కోణంలో కాకుండా అస్తిత్వ రాజకీయాల కోణంలో చిత్రించారు. “జిమ్మెదారి” కూడా అదే సంప్రదాయానికి దగ్గరగా నిలుస్తుంది. అయితే దీనిలో ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, కథానాయకుడు దేశాన్ని విడిచి వెళ్లాలా వద్దా అనే సందిగ్ధంలో లేడు.. విదేశాల్లో స్థిరపడిన వ్యక్తి తిరిగి దేశానికి రావాలా వద్దా అనే ప్రశ్నను ఎదుర్కొంటున్నాడు.

కథ ప్రారంభంలో జహాంగీర్ మనకు ఒక సాధారణ ముస్లిం తండ్రిగా కనిపిస్తాడు. కొడుకు షోయబ్ అమెరికాలో స్థిరపడినా, ఎప్పటికైనా తిరిగి వస్తాడనే ఆశతో జీవిస్తాడు. కానీ కొడుకు నిజంగానే వస్తానని చెప్పినప్పుడు ఆనందించలేడు. ఇదే కథలోని ప్రధాన వైరుధ్యం. అంతర్జాతీయ కథా విమర్శలో దీనిని “moral paradox” అంటారు. ప్రేమించిన వ్యక్తి రావాలని కోరుకోవడం ఒక సహజ మానవ స్పందన. కానీ అతను వచ్చే సమాజం అతనికి భద్రత, గౌరవం, సమానత్వం ఇవ్వలేకపోవచ్చనే భయం మరొక స్పందన. ఈ రెండింటి మధ్య జహాంగీర్ చీలిపోతాడు.

స్కైబాబ కథన శక్తి ఇక్కడే కనిపిస్తుంది. రచయిత ఎక్కడా రాజకీయ వ్యాఖ్యాతగా మారడు. పాత్రల అంతర్మథనం ద్వారానే సమకాలీన భారతీయ వాస్తవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాడు. 2014 తర్వాత ముస్లింలపై పెరిగిన అనిశ్చితి, సామాజిక విభజనల గురించి కథలో వచ్చే సూచనలు కథకు రాజకీయ నేపథ్యాన్ని అందిస్తాయి. అయితే ఈ కథ రాజకీయ ప్రచారం కాదు..రాజకీయ వాస్తవం మనుషుల వ్యక్తిగత జీవితాలను ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో చూపించే సాహిత్య రచన.

షోయబ్ పాత్ర ఈ కథకు నైతిక కేంద్రం. సాధారణంగా వలస కథల్లో విదేశాలకు వెళ్లడం విజయానికి చిహ్నంగా ఉంటుంది. కానీ షోయబ్ ఆ విజయాన్ని ప్రశ్నిస్తాడు. చదువుకున్నవారు, ఆలోచనాపరులు, మేధావులు దేశాన్ని విడిచిపెడితే ప్రజాస్వామ్య విలువలను ఎవరు కాపాడతారని అతను ప్రశ్నిస్తాడు. ఈ ప్రశ్న కేవలం భారతదేశానికి మాత్రమే సంబంధించినది కాదు. లాటిన్ అమెరికా నుంచి ఆఫ్రికా వరకు, మధ్యప్రాచ్యం నుంచి ఆసియా వరకు అనేక దేశాలు ఎదుర్కొంటున్న “brain drain” సమస్యకు సంబంధించిన ప్రశ్న. అందుకే “జిమ్మెదారి” ప్రాంతీయ కథ అయినప్పటికీ దాని ఆలోచన ప్రపంచవ్యాప్త ప్రాసంగికతను సంతరించుకుంటుంది.

కథలో అత్యంత ముఖ్యమైన భావన “గంగా-జమునీ తెహజీబ్. భారతీయ సహజీవన సంస్కృతిని కాపాడటం తన బాధ్యత అని షోయబ్ చెప్పినప్పుడు, కథ వ్యక్తిగత స్థాయి నుంచి నాగరికత స్థాయికి ఎదుగుతుంది. ఇక్కడ దేశభక్తి అంటే అధికారాన్ని సమర్థించడం కాదు.. విభిన్న సమూహాల మధ్య సహజీవనాన్ని కాపాడటం. ఈ భావన ఆధునిక ప్రజాస్వామ్యాల మూల సూత్రాలతో అనుసంధానమై ఉంటుంది.

శిల్పపరంగా చూస్తే “జిమ్మెదారి” కథ చాలా నియంత్రిత నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది. కథలో పెద్ద సంఘటనలు లేవు. యాక్షన్ లేదు. సంభాషణలే ప్రధాన ఆధారం. అయినప్పటికీ కథలో ఉత్కంఠ తగ్గదు. ఎందుకంటే అసలు సంఘర్షణ బాహ్య ప్రపంచంలో కాదు. పాత్రల మనసుల్లో జరుగుతుంది. ఆంటన్ చెకోవ్, రేమండ్ కార్వర్ వంటి కథకుల సంప్రదాయంలో కనిపించే “internal conflict narrative” లక్షణం ఇందులో కనిపిస్తుంది.

భాషా పరంగా స్కైబాబ ప్రత్యేకంగా నిలుస్తాడు. తెలంగాణ ముస్లిం మాండలికాన్ని కేవలం స్థానిక రంగు కోసం ఉపయోగించలేదు. ఆ భాషే పాత్రల అస్తిత్వాన్ని నిర్మిస్తుంది. భాష ఇక్కడ సంస్కృతి, జ్ఞాపకం, వర్గ అనుభవం, మత గుర్తింపు అన్నింటికీ వాహకంగా పనిచేస్తుంది. స్కైబాబ రచనల్లో ముస్లిం జీవితం సాహిత్య కేంద్రానికి తీసుకురావడమే ఆయన ప్రధాన కృషి.

కథ ముగింపు అత్యంత హృద్యమైనది. “నా కొడుకు నాకన్నా గొప్పగా ఆలోచిస్తున్నందుకు ఆనందంగా ఉంది” అని జహాంగీర్ చెప్పే క్షణం కేవలం తండ్రి గర్వం కాదు. ఒక తరం తన భయాలను అధిగమించి తదుపరి తరంలో ఆశను కనుగొన్న క్షణం. ఈ ముగింపు భావోద్వేగపూరితమైనదే అయినప్పటికీ సెంటిమెంట్‌లోకి జారిపోదు. అది కథ యొక్క నైతిక పరిపక్వతను వ్యక్తపరుస్తుంది.

మొత్తంగా “జిమ్మెదారి”ని ఒక ముస్లిం కుటుంబ కథగా మాత్రమే చదవడం సరిపోదు. ఇది సమకాలీన భారతదేశంలో పౌరసత్వం అంటే ఏమిటి, దేశభక్తి అంటే ఏమిటి, మేధావి బాధ్యత ఏమిటి, సంక్షోభ కాలంలో వ్యక్తి ఎలాంటి నైతిక నిర్ణయం తీసుకోవాలి అనే ప్రశ్నలను లేవనెత్తే కథ. అందుకే ఈ కథను కేవలం ప్రాంతీయ తెలుగు కథగా కాకుండా, ప్రపంచ సాహిత్యంలో కనిపించే అస్తిత్వ-రాజకీయ కథల సంప్రదాయంలో ఉంచి చదవవచ్చు. “జిమ్మెదారి” యొక్క శాశ్వత విలువ కూడా అక్కడే ఉంది…ఇది మనిషిని దేశం గురించి ఆలోచింపజేస్తూనే, దేశం అంటే చివరికి మనుషుల మధ్య నమ్మకం, సహజీవనం, బాధ్యతల సమాహారమే అని గుర్తుచేస్తుంది.
– భూక్యా గోపినాయక్
******

ఆ మూఢాచారం ఏమిటి? మంగ దాని వల్ల ఏ బాధలు పడింది? విశ్లేషణలో చెప్పలేదు.

మంచికథ. ముగింపు గొప్పగా ఉంది. కంగ్రాట్స్ స్కై…

అవునండి, ఈ కృత్రిమ ప్రపంచంలో ఇలాటివన్నీ కేవలం జ్ఞాపకాలుగానే మిగిలిపోతున్నాయి. ఆ జ్ఞాపకాలని మరొక్కసారి తట్టి నిద్ర లేపినందుకు ధన్యవాదాలు. కొందరు ప్రముఖులు వ్రాసిన ఉత్తరాలు, భారతంలోనే కాక ఎన్నో దేశాలలో సాహిత్య రూపంలో కూడా ఉన్నాయి. నెహ్రూ ఇందిరకు వ్రాసినవి, చలం సౌరీన్‍కు వ్రాసినవి లాటివి. నా దగ్గరా బాపు, రమణ, కారా, వావిలాల మొదలైన వారు వ్రాసిన ఉత్తరాలు ఎన్నో భద్రంగా ఉన్నాయి. అదో తుత్తి!

కదిలించిన కథ

కథ చాలా బాగుంది అన్నా. ప్రస్తుత రాజకీయాలు ఎలాంటి భయాందోళనలను రగిలిస్తున్నాయో వివరించారు. ఇప్పుడు చాలామంది మైనార్టీలే కాదు మెజార్టీ ప్రజలు కూడా ఈ దేశంలో ఉండడానికి జంకుతున్నారు. పరిస్థితులు అంతగా దిరజారిపోయాయి. ఒకప్పుడు విదేశాలకు పిల్లల్ని పంపాలంటే బాధపడే కన్నవాళ్లు ఇఫ్పుడు తమ పిల్లలకు విదేశాలే బెటర్ అని ఆలోచిస్తున్నారు. అంతగా జనాల్లో విద్వేషాన్ని పెంచి పోషిస్తున్న రాజకీయాలు మారాలంటే ఈ దేశం మరో స్వాతంత్య్ర పోరాటం చెయ్యాల్సి వస్తుందేమో. నిత్యం విద్వేషపు మాటలు, ప్రసంగాలు, దాడులు, తిట్లు వినీ వినీ భారతీయుల మైండ్ సెట్ మారిపోతోంది. దీన్నంతటినీ ఆ దుర్భర నేతలు అభివృద్ధి ఆనందించండి అంటున్నారు. ధరల మోతలతో చతికిల పడుతూ పేద, మధ్య తరగతి వాళ్లు స్థితి నానాటికీ దిగజారిపోతోంది. అయినా నీఛ రాజకీయాలు తమ దిగజారుడుతనాన్ని ఆపట్లేదు. ప్రస్తుత పరిస్థితలపై మంచి కథ రాశారు అన్నా. అభినందనలు.

సాటి మనిషి అన్న ఒకే ఒక్క కారణంతో ఆదుకునే వారే నిజమైన మనుషులు అనే సత్యాన్ని గ్రహించి, మోహనరావు తన అహంకారాన్ని, భ్రమలను వీడి అన్నం ముట్టడం కథకు సార్థకమైన ముగింపునిచ్చింది. జీవితంలో అన్నీ కోల్పోయినా ఆశ మాత్రం వదలకూడదనే స్పూర్తిని ఈ కథ మిగుల్చుతుంది. పెదబ్రాహ్మాణులకు సామాజికంగా గౌరవం దక్కుతుంది కానీ అది ఆకలిని తీర్చదు. వీరి సామాజిక వర్గంలోనే వీరిపట్ల వివక్షత ఉంటుంది. ముగింపు వాస్తవికంగా ఉంది.

In reply to .

సరిదిద్దాను. మీ స్పందనకు ధన్యవాదాలు సోమశేఖర్!

చాలా చక్కటి కథ. పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య ‘పూర్ణాహుతి’ గుర్తొచ్చింది.

మంచి తెలుగు, సరళమైన వచనంలో పంచుకున్న జ్ఞాపకాలు బాగున్నాయి. వ్యాసం చదువుతూంటే, నా చిన్నప్పటి జ్ఞాపకాలు కొన్ని గుర్తొచ్చాయి. రచయితకు ధన్యవాదాలు.

బాగుంది. మరిన్ని రాయండి.

In the Lap of Papikondalu

(Typographical error in the heading to be corrected, sir)

Reading Haimendorf’s deep admiration for this liberated soul—and for the movement the sage spearheaded for the health, self-reliance, and social solidarity of this indigenous tribe…

Great souls strived for our upliftment, sir.

In reply to .

Yes. Thank you Soma Sekhar!

“Do not rush to conclusions based on transient events and passing passions. In the very land where the Babri Masjid was demolished, there also stands a temple of Rama nurtured and revered by Muslim rulers for over two hundred years—we cannot forget that.”

“This life is not as idyllic as it appears on the surface”

Yes, sir…
Truth revealing statements.

వ్యాసం శైలీ, విషయం మనసుకు హత్తుకున్నాయి .

బాగుంది సార్

Karavaalani ki kulamaa bharata sainyam gurinchi chakkati visleshana tho koodina mee abhiprayam chala bagundi

ఇంకొక ఆసక్తికరమైన భాగం. Series లో ప్రతి భాగం, (నాకు 14 ఏళ్లప్పుడు) ఆంధ్రభూమి పత్రికలోని యండమూరి నవల భాగంలా ఉంటుంది.

విషయాన్ని వివరించడంలో కాలసంక్షిప్తత ఒక సమస్య. మనం 9-12 తరగతుల్లో భౌతికశాస్త్రం చదివేటప్పుడు, సంఘటనలను కాలసంక్షిప్తతతో వివరిస్తారు (మధ్యలో జరిగిన కాలవ్యవధిని, ఆ తర్వాత ఏమి జరిగిందో చెప్పకుండా వదిలేస్తారు). దీనివల్ల, ప్రతి సంఘటన ఒక ప్రత్యేకమైనదని, వాటి మధ్య పెద్దగా సంబంధం లేదని పాఠకుడు అనుకొంటాడు. అయితే, (ఐన్‌స్టీన్ ప్రసిద్ధంగా చెప్పినట్లుగా) సాధారణంగా అన్ని ఆవిష్కరణలు మునుపటి కృషి/ఆలోచనల విస్తరణలే. మనం చదివినంత సులభంగా ఆవిష్కరణ ఉండదు (‘ఒకానొక మంచి రోజున, అతను XXXXXను కనిపెట్టాడు’ అన్నట్లు).

నిజానికి, నేను ఈ వివరాల గురించి (రేడియోధార్మికతపై రూథర్‌ఫోర్డ్ చేసిన పని గురించి) ఎప్పుడూ చదవలేదు. అతను అణువుకు ఒక నమూనాను ప్రతిపాదించాడని మాత్రమే చదివాను. సరే, ఈ స్థాయి వివరణ అందరు పిల్లలకు అవసరం/ఉపయోగకరం కాకపోవచ్చు. అలాగే, ఇది పుస్తకాన్ని మరింత పెద్దదిగా చేస్తుంది (ఇప్పటికే సైన్స్ పుస్తకాల పెద్దవి). ఈ లోటును జనాదరణ పొందిన సైన్స్ రచనల ద్వారా పూరించవచ్చు. ఆసక్తి ఉన్నవారు చదువుతారు. ప్రత్యామ్నాయంగా, ఈ రకమైన పుస్తకాలు భౌతికశాస్త్రం, రసాయనశాస్త్రం మొదలైన వాటికి non-detailedగా (అనుబంధ పఠనాలు) ఉపయోగపడతాయి.

ఈ రచన చాలా సూక్ష్మంగా ఉంది మరియు నాకు దశాబ్దాల క్రితమే తలెత్తాల్సిన ఎన్నో సందేహాలను నివృత్తి చేసింది.

రావు గారూ, మీ కథనాన్ని ఆస్వాదిస్తున్నాను. మీరు పెట్టిన కృషికి ధన్యవాదాలు.

చక్కని వ్యాసం, అభినందనలు. తెలుగులో ఎన్ని వ్యాసాలు వస్తే అంత మంచిది. కవిత్వాలు తగ్గాలి, కారణం – వచనం రాయడం రాక వచన కవిత్వం రాస్తారు. నిజానికి ‘ఆధునిక కవిత్వం ‘ అన్న ప్రక్రియ అంత సులువు కాదు.

ఇక వైద్యం దగ్గరికి వస్తే – ప్రతి పల్లెలో ఒక అయ్యగారిని చూసే ఉంటాము. రోగిని ప్రేమగా పలకరించడంతో సగం రోగం దూరం కావచ్చు. ఇప్పటి వైద్యులు – ఈ విద్యలో వెనుకబడి ఉన్నారు. మొత్తానికి వైద్యంలో ఊరు పరిణమించిన తీరు బావుంది.

ఇక గుండె వైద్యులు డిబేకి వృత్తాంతం చదువుతుంటే – సిద్ధార్థ ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ లో మా ప్రిన్సిపాల్ -అట్లూరి చక్రధర రావు గారి మాటలు గుర్తుకొచ్చాయి, ఆయనకు యావత్ ప్రపంచంలో ఇంజనీరింగ్ ఘనతే కనిపించేది. ఆయన అనేవారు – ‘biomedical engg లేకపోతే – వైద్యుల పని అయినట్టే’. నాక్కూడా డిబేకి (అరబిక్ -دبغي / దబఘి) కృషి గమనిస్తే ఆయనలో వైద్యంతో తో పాటు ఇంజనీరింగ్ ప్రతిభ ఎక్కువ కనిపించింది. ఇంకో గొప్ప ఆచార్యులు ప్రకాశరావుగారు మేము కాలేజీలో చివరి రోజు వీడ్కోలు సభలో అన్నారు – ‘ఇంజనీరు వైద్యునిగా మారవచ్చు, కానీ వైద్యుడు ఇంజనీరు కాలేడు’. అమెరికాలో అది సాధ్యమనుకుంటాను. న్యూ జెర్సీలో ఒక ప్రసిద్ధి గాంచిన పిల్లల వైద్యుడు – ఆయన తీరు, వ్యవహారం మామూలు వైద్యులతో పోలిస్తే ఎంతో భిన్నంగా కనిపించేది, ఒక పదిహేనేళ్ల పరిచయం తర్వాత తెలిసింది ఏమిటంటే – ఆయన మొదలు ఇంజనీరు – తర్వాత వైద్యంలోకి వచ్చారు. మళ్ళీ, మా కాలేజీ రోజుల సంభాషణ గుర్తు తెచ్చారు.

Nice narration. Good story

కథనం మరియు కథావస్తువు బాగున్నాయి
పశు పక్షాదులకు ఉన్న కనీస ఙ్ఞానం మనుషులకు లేకుండా పోయింది
మన మనసులు స్వచ్ఛమైనవి అయితే దేవుడు ఏదో రూపంలో కాపాడుతాడు అనడానికి పసి కూన లకు అటుకులు దొరకటమే గొప్ప ఉదాహరణ
చాలా తక్కువ వాక్యాలలో ఎక్కువ మెసేజ్ ఉంది.
పొట్టి కథ లో పెద్ద మెసేజ్.

ముందుగా సంపాదక త్రయానికి,
“సమాజానికే కాదు, రచయితలకి కూడా ‘ఎరుక’ కలిగించిన కథలు” సమీక్ష రాసిన
గీతాంజలి గారికి హృదయ
పూర్వక అభినందనలు తెలియజేస్తూ
🙏❤️🌹🤝
“ఇంద్రాణి తాను ఎరుకల తెగకి చెందినవారు కాకపోయినా, ఎరుకల తెగ కి చెందిన తన స్నేహితురాలితో ఎరుకల భాషకి లిపి లేదని తెలుసుకొని లిపిని సృష్టించి ఆ భాషా సాహిత్య అభివృద్ధికి కృషి చేస్తున్న
ఇంద్రాణి గారికి అభినందిస్తూ…
నిజంగానే మీరన్నట్లుగా
“మా గురించి మీరు రాయొద్దు, మీ గురించి మేము రాయము, చదవము, గుర్తించము అన్నcompartmentalization లోకి, సాహిత్య సంకుచితత్వంలోకి (parochialism,tokenism)పడిపోయింది తెలుగు సాహిత్య రంగం.”
మీ అభిప్రాయంతో పూర్తిగా ఏకీభవం ప్రకటిస్తూ…
మీ
ఎం ఏ సత్యనారాయణ రావు.

నానా తిప్పలు నానా విధములుగా బహు బాగుగా చెప్పారు వెంకట గారు

ఇలియాడ్ కథతో పూర్వపరిచయంలేని తెలుగు పాఠకుడి దృష్టితో చూస్తే అంతా దేవుళ్ళూ, అరదేవుళ్ళూ, మన యుగంతో బొత్తిగా సంబంధం లేని మనుషులూ, వీళ్ళందరి కుస్తీ పట్లతో అయోమయంగా ఓ సంతలా వుంటుంది. అలాంటి కథని రమ్యంగా ఆకట్టుకునేలా తెలుగులో చెప్పడం ఓ మహత్కార్యం. మహనీయులు వేమూరి వారికి నమస్సులు.

బైపీసీ అంటే కప్పలు కోయడం అని ఒక అపోహ ఉండేది — అందుకని సగం మంది మానేయడం ఎరుగుదును. ఇక హాస్పిటల్ పెట్టటానికి డబ్బులు అవసరం అనే మాట నాకు కూడా చెప్పారు. నేను అంత దూరం ఆలోచించలేదు కానీ వేరే కారణాలవల్ల ఎంపీసీ తీసుకున్నాను. సీఈసీ తీసుకుందామా అని ఆలోచించాను కానీ ధైర్యం చాల్లేదు.

మాకు నన్నే సాహెబు అని డాక్టరు (గుంటూరులో కంపౌండర్ — ఆ పదానికి ఒక చరిత్ర ఉంది!) ఉండేవాడు. చిన్నతనంలో ముందు మందు కన్నా ధైర్యం ముఖ్యం కాబోసు, అది మాత్రం బాగా ఇచ్చేవాడు, ఇంజెక్షనుతో బాటు. ఇప్పుడు అనిపిస్తుంది తనకి తెలిసిన వైద్యం చాలా తక్కువని! కానీ, అది చాలు!

ఆ రోజుల్లో వాళ్ళని తలుచుకుంటే నాకు బాగా కనిపించేదేమిటంటే, కలెక్టివ్ రెస్పాన్సిబిలిటీ. నాతో మా నాన్న ఒక మాట అనేవాడు, నలుగురూ బాగుంటే మనమూ బాగుంటాము అని! జీరో సమ్ గేమ్ లాగ చూస్తున్న ఈరోజుల్లో అప్పటి వాళ్ళ విశిష్టత అప్పుడప్పుడూ గుర్తుకు వస్తుంది.

In reply to .

అవును సార్! ఆయన మహనీయుడు. భగవంతుడు ఆయన్ని అనుగ్రహించాడు. వాళ్ళ పిల్లలు వృద్ధిలోకి వచ్చారు.

అక్కడి పిల్లల గురించి హెడమాస్టర్ గారి మాటలు నేను ఎంత మంది తోనో అనాలని అనని మాటలు. మీ వ్యాసం చదవకపోతే అయన గురించి తెలిసేది కాదు. ఒక మంచి మనిషి గురించి వింటే చాలా సంతోషం కలుగుతుంది.

In reply to .

ధన్యవాదాలు సార్!

In reply to .

ధన్యవాదాలు సోమశేఖర్!

అనిల్ బత్తుల మధుశాల చదివాను. మళ్ళీ చదవాలి.
ప్రభాత ఇంగ్లీషు అనువాదం కూడా చదవాలి.

కవిత్వం గురించి, అనువాదం గురించి చాలా గొప్ప ప్రసంగం.

“ శ్రీశైలం అనాదికాలం నుంచీ ఒక నిశ్శబ్దఉద్యమం.”
🙏🏽

‌కి స్పందనగా.

You are right

In reply to .

You are right

5 బిలియన్ డాలర్లు లేదా 50,000 భారత రూపాయల

50,000 పక్కన కోట్లు మర్చి పోయారు!

5 బిలియన్ డాలర్లు లేదా 50,000 భారత రూపాయల

50,000 పక్కన కోట్లు మర్చి పోయారు!

పాఠకులు ఆసక్తిగా చర్చలో పాల్గొనడం సంపాదకులకు సంతోషమే అయినా, ఈ వ్యాసం మీద వస్తున్న వ్యాఖ్యలు క్రమంగా వ్యాసంలోని అంశానికి సంబంధం లేని రమణ మహర్షి, న్యూటన్, ఆస్కార్ వైల్డ్ వంటి వారిని ప్రస్తావిస్తూ గాడి తప్పుతున్నాయి. మీ వ్యాఖ్యలను వ్యాసంలోని అంశానికి పరిమితం చేయమని కోరుతున్నాం. మీ వ్యాఖ్య వ్యాసానికి సంబంధించినది కాకుండా, ఒక వ్యాఖ్యానకర్తకు ప్రతిసమాధానం అయితే, అటువంటి వ్యాఖ్యను ప్రచురించ(లే)ము.

— సంపాదకులు

“ఎందుకో నాకు చాలా కాలంగా బాలమురళి సంగీతంలో త్యాగరాజు హృదయం వున్నట్టు అనిపిస్తూ వచ్చింది.”-శ్రీ కొడవళ్ళ
దాదాపు పది సంవత్సరాల క్రితం ఆంగ్ల దిన పత్రిక The Hindu కొన్ని ఆదివారాలలో చిన్న పుస్తకం లాంటి సప్లిమెన్‌ట్‌ను తీసుకొచ్చింది. కళల మీద. అందులో ఒక వ్యాసంలాంటి దానిలో ఒకరు త్యాగరాజు తన కీర్తనలను బాలమురళి అంత బాగా పాడేవారా అనటం చదివిన గుర్తు
– నమస్కారాలతో -తః తః

శర్మగారికి వ్యంగ్యం పాలు ఎక్కువయ్యి బాలమురళి గురించి రాసింది నేను కల్పించి రాసాని అపోహ పడుతున్నారు. ఆయన (బాలమురళి) అన్న మాటలే రాసాను. రికార్డింగ్ ఉంది.

త్యాగరాజు 1847లో పరమపదించాడు. దాదాపు 180 సంవత్సరాలు కావొస్తోంది. ఈ కాలంలో ఏ కచేరీకెళ్ళినా త్యాగరాజ కీర్తనలు కనీసం 3 లేదా 4 అయినా పాడకుండా కచేరీలు జరగవు.
లేదంటూ, శర్మ గారు ఉదాహరణలు చూపించినా ఆశ్చర్యపోను.

తమిళనాడులో ఇలాంటి ప్రయోగాలు (త్యాగరాజు కృతులు లేకుండా) కొంతమంది చేసి విఫలం అయ్యారు.

త్యాగరాజు అన్ని మేలకర్త రాగాలనీ చిలకరించి ఎన్నో జన్యరాగాలు సృష్టించాడు.

ఒక్క తోడి రాగంలోనే 20కి పైగా కీర్తనలున్నాయి.

అంకెల గారడీ ఎందుక్కానీ, ఆయన తదనంతరం ఎంతో మంది వాగ్గేయకారులు (బాలమురళితో సహా) కొన్ని కీర్తనలు లేదా కృతులు కట్టినా అవి జన బాహుళ్యంలోకి వెళ్ళినవి వేళ్ళతో లెక్కపెట్టచ్చు.

శ్రీ సురేశ్ గారి వ్యాసం షడ్రసోపేత భోజన సమానంగా ఉంది. పలు కంప్యూటర్ పరిభాష మరియు వివరాలతో, చక్కని శైలిలో, చిక్కని తెలుగుదనంతో, విజ్ఞాన దాయకంగా, ఆనాటి విషయాలను మరింత తెలుసుకోవాలనేంత ఆసక్తికరంగా వుంది

హ్యుమిలిటీకి న్యూటన్‌ను ఉదహరిస్తూ దంతుర్తిగారు అన్నది: “అటువంటివాడు కూడా ‘నేను ఈ మాత్రం పైకి చూడగలగడానికి కారణం నా పూర్వ శాస్త్రవేత్తలు నన్ను తమ భుజాల మీద ఎక్కనివ్వడమే’ అన్నాడు.”

కాంతిపై న్యూటన్ ప్రచురించిన పరిశోధనల్లో తన కృషికి తగిన గుర్తింపు ఇవ్వలేదని హుక్ (Robert Hooke) చేసిన ఆరోపణకు సమాధానంగా, న్యూటన్ 1676 ఫిబ్రవరిలో వాడిన—12వ శతాబ్దానికే వాడుకలో ఉన్న—వాక్యమిది:

“What Descartes did was a good step. You have added much several ways, and especially in considering the colours of thin plates. If I have seen farther, it is by standing on the shoulders of giants.”

ఈ మాట అందరూ గుర్తుంచుకోదగ్గదే. (దీనిలో హుక్‌పై వ్యంగ్యం ఉందని కొందరు అంటారు; అది వివాదాస్పదం కాబట్టి దానిని పక్కన పెడదాం.) కానీ దానిని న్యూటన్ వ్యక్తిత్వానికి నిదర్శనంగా తీసుకోవడం సరికాదు.

దాదాపు అందరూ హాకింగ్ పుస్తకం [1] పేరు వినే ఉంటారు. అందులో చివర్లో ముగ్గురు శాస్త్రవేత్తల జీవితాలపై చిన్న చిత్రణలు ఉన్నాయి—ఐన్‌స్టైన్, గెలీలియో, న్యూటన్. బొమ్మలతో సహా ఒక్కొక్కటి రెండు పేజీలకు మించదు. న్యూటన్ చిత్రణ ఇలా మొదలవుతుంది:

“Isaac Newton was not a pleasant man.”

తప్పక చదవండి.

కొడవళ్ళ హనుమంతరావు

[1] Stephen Hawking and Leonard Mlodinow. A Briefer History of Time. Bantam. 2005.

ముందే చెప్తున్నాను ఈ వ్యాఖ్య చాలా మందికి నచ్చదు. ఎవరు ఎలా తిట్టుకున్నా సరే.

రమణ మహర్షి దగ్గిరకి ఒకావిడ వెళ్ళి అడిగారుట – త్యాగరాజు వంటి వారు సంగీతం, నాదోపాసనతో భగవంతుణ్ణి చూసారు కదా, నేను కూడా అలా చేయవచ్చా? దానికి రమణుల సమాధానం – వాళ్ళు సంగీతంతో భగవంతుణ్ణి చూడలేదు. సాధన చేసి భగవంతుణ్ణి చూసాక, చూసినదాన్ని సంగీతంలో వ్యక్తపరిచారు. త్యాగరాజ కీర్తనలు, నారాయణీయం, పోతన భాగవతం ఇప్పటికీ అజరామరంగా నిలిచి ఉండడానికి కారణం వాటిని రాసిన వ్యక్తులు కాదు, అవి పలికించిన పై వాడిది. లక్ష సార్లు పోతన భాగవతం చదవండి, ఛందస్సు నేర్చుకోండి, కానీ పోతన రాసినట్టూ “ఒక్క పద్యం” (ఉదా: అలవైకుంఠ పురంబులో, ఎవ్వనిచే జనించు..) రాయగలమా? రాసినా కాలానికి అది నిలబడి ఉండగలదా? అందుకే అంటారు శివమహిమా స్తోత్రంలో “అసితగిరిసమం స్యాత్ కజ్జలం సింధుపాత్రే … తదపి తవ గుణానామీశ పారం న యాతి.” ఎప్పుడైతే “నేను” అనేది మొదలుతుందో అదే అధోగతికి మొదటి మెట్టు. అందుకే పోతన చెప్పుకున్నాడు ముందే – పలికించెడు వాడు అంటూ. అదీ భక్తి, హ్యుమిలిటీ అంటే.

అది అలా ఉంచితే బాలమురళి మనకి తెల్సిన గాయకుల్లో అద్భుతమైన ప్రతిభ ఉన్నవాడని చెప్పడానికి ఎవరికీ ఏమీ సందేహం లేదు. అది గమనించడానికి అన్నం అంతా ఉడికిందా అంటూ చూడక్కర్లేదు, ‘ఏమీ సేతురా లింగా’ అనే ఒక్క మెతుకు చాలు. అయితే ఆయన గురించి రాసిన విషయాల్లో కొన్ని దారుణంగా ఉంటాయి. అవి చెప్పేముందు ఈ మాట చెప్పనివ్వండి – అవి నేను చూసినవి కాదు, పేపర్లో చదివినవి మా-త్ర-మే. మొదటిది – ఒక హిందీ గాయకుడి కొడుకు (పేరు గుర్తు లేదు) అద్భుతంగా పాడుతుంటే బాలమురళి మొదటివరసలో కూర్చుని ఉన్నారుట. పాట అయ్యాక అందరూ లేచి నిలబడి చప్పట్లు కొట్టారు, కుర్రాడు తండ్రిలాగా పాడాడు అని. మొత్తం హాలులో ఒకే ఒకరు లేవకుండా, చప్పట్లు కూడా కొట్టని వారు మన పెద్ద మనిషే. అదేం అని అడిగితే సమాధానం – తండ్రి గాయకుడైనప్పుడు కుర్రాడు ఆ మాత్రం పాడడం పెద్ద గొప్పేం ఉంది అన్నార్ట. దారుణం కదా? ఆ తర్వాత కుర్రాడు జీవితంలో ఏదైనా మరిచిపోకుండా గుర్తు ఉంచుకుంటాడంటే బహుశ: ఈయన లేవకపోవడం, కనీసం చప్పట్లు కూడా కొట్టకపోవడం మాత్రమే కాబోలు. (కోతి కొమ్మచ్చి గెంతు – ఇటువంటి దరిద్రపు ఆటలు సాధారణంగా యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్లు కూడా ఆడుతూ ఉంటారు. అన్నింటిలో ‘ఏ’ వచ్చిన ఒక కుర్రాడికి మాత్రం ఒకే ఒక కోర్స్ లో ‘బి’ ఇస్తారు ఏదో అతి చిన్న విషయం నచ్చక (కుర్రాడి వంటి రంగో, జుట్టో, వాడు రాసినది గొప్ప పత్రమైనా కొన్ని అక్షరదోషాలు దొర్లాయి వగైరా) లేదా మరోటి ఏదో నచ్చలేదు. అప్పుడేమౌతుందంటే కుర్రాడికి జిపిఏ 3.999 దగ్గిర ఆగుతుంది. మరో ముప్ఫై ఏళ్ళు పోయాక, నోబుల్ ప్రైజ్ వచ్చినా కూడా కుర్రాడికి ఈ ‘బి’ గ్రేడ్ ఇచ్చిన ప్రొఫెసర్ గుర్తు ఉండి తీరుతాడు మిగతా ‘ఏ’ గ్రేడ్ ఇచ్చిన అందరూ గుర్తు లేకపోయినా. అయితే బి గ్రేడ్ ఇచ్చినవాడు మాత్రం అప్పటికి అప్పుడు తనకి తాను సమాధానం చెప్పుకుని హాయిగా ఉంటాడనుకోవడం కష్టం. ఈ ఒక్క బి గ్రేడ్ కి కుర్రాడి మానసిక స్థితి దారుణంగా దెబ్బ తింటుందని తెల్సినా అలాగే చేస్తారు. అదో పైశాచిక ప్రవర్తన. నాకు కూడా ఇది జరిగింది చదుకున్నప్పుడు, అవును అమెరికాలోనే, అయితే అది అప్రస్తుతం)

రెండోది – ఒక సభలో ఆయన అన్నమాట – “బాల సుబ్రహ్మణ్యం నాలాగా పాడగలడు కానీ నేను బాలూ లాగా పాడలేను.” ఇది ఆయన పరోక్షంగా బాలూని ఎత్తిపొడుస్తూ నువ్వు పాడే చెత్త నేను పాడను సుమా అని చెప్పినట్టైంది. అయితే అక్కడే ఉన్న బాలు మాత్రం అదో పొగడ్త అనుకుని సభలో ఆయన కాళ్ళకి నమస్కారం పెట్టాడుట. తాను అన్న మాటని వేరేగా అర్థం చేసుకునే సరికి అది వెనక్కి వచ్చి మొహంమీద తగిలింది కాబోలు, ఆ దెబ్బతో మరేమీ మాట్లాడడానికి అవకాశం రాలేదు బాలమురళికి.

దాదాపు మీరు ఏ సైన్స్ పుస్తకం చదివినా న్యూటన్ గురించి లేకుండా ప్రస్తావన రాదు. అందుకే ఆయన సైన్స్ కి పితామహుడు అనడం చూస్తాం. అటువంటివాడు కూడా ‘నేను ఈ మాత్రం పైకి చూడగలగడానిక్కారణం నా పూర్వ శాస్త్రవేత్తలు నన్ను తమ భుజాలమీద ఎక్కడానికి ఏమీ అనుకోకుండా అనుమతి ఇవ్వడమే,’ అన్నాడు. అంటే పూర్వం ఉన్న శాస్త్రజ్ఝులు కనుక్కున్న, కనుక్కోని విషయాలు, ప్రగతీ అవీ పట్టుకుని పైకి వెళ్ళగలిగాడు ఆయన. అందువల్ల వాళ్ళంటే గౌరవం. బ్రహ్మానందంగారు చెప్పినట్టూ “త్యాగరాజు 4 స్వరాలతో ఒక రాగం సృష్టిస్తే, నేను 3 స్వరాలతోనే ఒక రాగం కూర్చాను” అనడంలో అంత ఎత్తుకి ఎదిగిన ఆయనకి ఉండాల్సిన హ్యుమిలిటీ లేదని అనిపిస్తుంది. నేను గొప్పవాణ్ణోయ్, నువ్వింకా గమనించకపోతే నేను ఇది చేసా, అది చేసా అని చెప్పుకోవడం గర్వం తప్ప మరోటి కాదు. ఆ గర్వం ఎటువంటిదంటే ఎంత అణగదొక్కినా ఏదో మారుమూల కూర్చుని అవకాశం ఇవ్వగానే మహావృక్షం లాగా ఒకే ఒక క్షణంలో ఎదుగుతుంది. ఆఖరికి బలి మహారాజు అంతటివాడిక్కూడా ఆ గర్వం పోవడానికి నూరు అశ్వమేధాలు చేసినంత కాలం పట్టిందనేది చూడవచ్చు.

మరో వందేళ్ళకి కూడా త్యాగరాజు ఆయన కీర్తనలు నిలబడి ఉంటాయి ఎక్కడో ఒకచోట అనేది గారంటీగా చెప్పవచ్చు. శంకరాభరణంలో చెప్పినట్టూ ‘కనీసం ఒక్క వ్యక్తి ఉన్నా సరే….” అయితే మరో వందేళ్ళకి బాలమురళి ఎక్కడ ఉంటాడో ఊహించడం అంత కష్టం కాదు. వందేళ్ల వరకూ ఎందుకు ప్రస్తుతం ఆంధ్రాలో ఏ స్కూల్ కైనా వెళ్ళి క్లాసులో అడిగితే చాలదా? ఇది కూడా బ్రహ్మానందం గారు చెప్పారు కదా?

ముగించే ముందు మరోసారి – పైన రాసిన మొదటి వాక్యం చదవండి.

ఆర్యా..అద్భుతమైన సేకరణ. కవిత్వాన్ని నమ్ముకొని బతికిన ఆనాటి కవి రాజ శేఖరులు..వాగ్దేవతానుగృహీత కవిసత్తములు శ్రీనాథమహాకవి పద్యములు మాకు మానసోల్లాసము కల్గించినవి.‌ నమస్సులు.

బాలమురళి గారితో చాలా సార్లే సంభాషించాను–ఎదురుగానూ, గుంపులలోనూ.
విశేష ప్రజ్ఞావంతుడు. గాత్రం అద్భుతం. జనరంజకంగా పాడ గలరు. ఇవన్నీ ఒక ఎత్తు.
ఆయనలో నచ్చనివి కొన్ని ఉన్నాయి. అది–స్వోత్కర్ష. త్యాగరాజు 4 స్వరాలతో ఒక రాగం సృష్టిస్తే, నేను 3 స్వరాలతోనే ఒక రాగం కూర్చాను–అని ఆయనే చెప్పుకోవడం నాకు అంతగా మింగుడు పడలేదు.
నిజానికి–సంగీత శాస్త్రమూ, సృజనా , ప్రజ్ఞ, లోతైన అవగాహనా, ఇలాంటి అంశాలు తీసుకొని విడివిడిగా త్యాగరాజునీ, దీక్షితార్‌నీ, శ్యామశాస్త్రినీ, తీసుకొని వీరిని బాలమురళి పక్కన పెట్టలేము. ఎందుకంటే వారి కృతులు ఇప్పటికీ అందరూ పాడుతున్నారు.
ఇంకో పాతికేళ్ళలో ఆ త్రిమూర్తుల 200 సంవత్సరాల ఉత్సవాలు జరుపుంటారు.
బాలమురళి కృతులు ఎంతమంది పాడుతున్నారన్న ప్రశ్నకి జవాబు వెతకడం అంత కష్టమేమీ కాదు.
ఆయన స్వీయ రచనలు కూర్చిన పుస్తకం–గాన సూర్య కాంతి–అద్భుతంగా కూర్చారు; తెలుగు, తమిళ, కన్నడ భాషల లిపిలో ప్రచురించారు. అది నాకు బాగా నచ్చింది. గాన సూర్య కాంతి పుస్తకం కొందామంటే ఎక్కడా దొరకదు. ఎవరికీ పట్ట లేదు–అటు అభిమానులకీ, ఇటు శిష్యులకీ, మరో వైపు సంగీతజ్ఞులకీ.
ఇదీ ప్రస్తుత సంగీతం–గతి, సంగతీ.

మంగళంపల్లి వారి మీద వ్యాసం పునఃప్రచురించడం ముదావహం. ఆయన వున్న రోజుల్లో ‘ఈనాటి త్యాగరాజుగా’ ఒక వెలుగు వెలిగారు. తన అమృత గళంతో కర్నాటక సంగీతానికి ఎనలేని సేవ చేశారు. సంగీత విద్వాంసులకు వుండే piety ఆయనకు లేదు. జీవితంలోని సౌఖ్యాన్ని అనుభవిస్తూనే సంగీతానికి ఎనలేని సేవ చేశారు. నేను ఢిల్లీలో వున్న మూడు దశాబ్దాల కాలంలో ఆయన కచేరీలు ఎన్నో చూశాను. ఆయన కచ్చేరీలకు వయోలిన్, మృదంగం, ఘటం వాయించే వారు వాసి గలవారితో తప్ప ఆయన ధాటికి తట్టుకోవడం కష్టం. ఇసుక వేస్తే రాలనంతగా వచ్చేవారు సంగీత ప్రియులు ఆయన కచేరీలకు. ప్రముఖ వాగ్గేయకారులైన త్యాగయ్య, ముత్తయ్య, శ్యామయ్య తో పాటుగా తన స్వీయ రచనలను ఆలపించి మెప్పించేవారు. హనుమ అనుమ మనమా అనే కృతి, తనకు తెలియని కన్న తల్లిని స్మరించుకుంటూ రాసిన అమ్మ అకార ఉకార మకార కృతిలో తనను పెంచిన తల్లికి శివే శివే అని నివాళులు అర్పించటం శ్రోతలను ఎంతగానో అలరించింది. బాలమురళి మరియు సంగీత క్యాసెట్ కంపెనీ కలిసి ఒక ముప్ఫై సంవత్సరాల పాటు శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని, ముఖ్యంగా త్యాగరాజ కృతులను, జన బాహుళ్యంలోకి తీసుకుపోవటానికి గొప్ప కృషి చేశారు. త్యాగయ్య సంస్కృత కీర్తనలు, (అందులోనే సామజవరగమన కూడా వుంది), పంచరత్న కీర్తనలు, తత్వబోధ కీర్తనలు, ఉత్సవ సంప్రదాయా కీర్తనలు వగైరా మరియు ఆయన స్వయంగా రచించి ఆలపించిన థిల్లానాలు, ముఖ్యంగా థిమ్న నాథ రాగమాలిక లో ఊపిరి పీల్చుకోకుండా ఆలపించే సంగతులు, సంగీత ప్రియులను నేటికీ అలరించుతున్నవి. ఓసారి మంగళంపల్లి వారి క్యాసెట్లు రెండిటిమీద ఆయన ఆటోగ్రాఫ్ తీసుకున్నాను. అవి కాలగర్భంలో కలిసిపోయాయి. నేను రోజూ వాకింగ్ లో బాలమురళి అభోగి రాగంలో రచించిన వేగమె గావరా రంగయ్యా అనే కీర్తనను, సుదీర్ఘ రాగాలాపనను ఆస్వాదిస్తూ వుంటాను. నా వెనక నడిచే వాళ్ళు రోజూ ఇదేనా అంటుంటారు! సంగీత సంప్రదాయం వున్న కుటుంబం నుంచి వచ్చినప్పటికీ, దురదృష్టవశాత్తూ నాకు సంగీతంలో ఏమాత్రం ప్రవేశం లేదు. కానీ విని ఆనందించే స్పృహ మాత్రం బాగా వుంది. సంగీత జ్ఞానం లేనందుకు ప్రాయశ్చిత్తంగా నా కూతురికి అభేరి అని నామకరణం చేసి, ఆమెకు సంగీతం నేర్పించుతూ శాస్త్రీయ సంగీత పట్ల నాకున్న అభిమానం చాటుకుంటున్నాను.

[ఈ వ్యాసం ఇప్పుడే తొలిసారిగా ప్రచురించబడింది. ‘పునః’ప్రచురణ కాదు. – సం.]

Questioning is not crime —it is our hakku
Students shaked the govt —very good beginning
No democracy in the country —India needs leaders

బాలమురళి స్మృతి ఆద్యంతమూ, సంగీత పరిజ్ఞానం ఏమాత్రమూ లేని నాకు కూడా హృద్యమనిపించింది. బెజవాడ విశేషాలు మరో ఆకర్షణ—నేను లయోలాలో రెండేళ్లు (1974–76) చదవడాన.

గొర్తి తన ‘యజ్ఞం’ (““) లోని ఓ అధ్యాయం, “” లో బాలమురళి బెజవాడ మీద రాసిన పాటను—“వినుమురా విజయ వాణి – కనుమురా కృష్ణ వేణి / ఆలకించు ఆంధ్ర బాల / లాలపించు మధుర వాణి”—చేర్చారు.

త్యాగరాజుతో పోల్చడం చదివితే, నాకు కొడవటిగంటి రాసిన “కర్ణాటక సంగీతంలో శ్రీ బాలమురళీకృష్ణ ప్రతిభ” అన్న వ్యాసం (ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక, 9-3-1967) [1] గుర్తొచ్చింది:

“త్యాగయ్య భక్తుడు, కవి, గాయకుడు, సంగీత కళానిధి, సంఘ విమర్శకుడు. కాని, అన్నింటిని మించి సంగీతపు పుట్ట, సంగీతం మహాసముద్రమైతే, త్యాగరాజు గజ ఈతగాడు కాదు, తిమింగలం. ఆయన సంగీతం కోసం బతికాడు. అమిత అరాజక పరిస్థితులలో బతికి భక్తిద్వారా ఆత్మ సాక్షాత్కారం సాధించాడు. అమాయకుడు కాదు, ఆత్మాభిమానం లేనివాడు కాదు. తన గేయాల ద్వారా తన గోడు ఎంత వెళ్ళబోసుకున్నాడో చెప్పడం కష్టం. “నాదు పై పలికేరు నరులు” అన్నాడు. “పుట్టులోభులను పొట్టకై పొగడితి, దుష్టులతో గూడి, దుష్కృత్యములు సలిపినట్టు చేసిన త్యాగరాజును” అని కూడా తానే చెప్పుకున్నాడు. కాని లోకాన్ని వెయ్యి కళ్ళతో చూసి అసహ్యించుకున్నాడు, నవ్వుకున్నాడు, మెచ్చుకున్నాడు, ఏ నాటకం చూసాడో ఏమో, “స్త్రీ వేషధారికి సాధ్వి నడతలు ఏమైనా తెలుసునా?” అనుకున్నాడు.

“ఇటువంటి లక్షణాలు కొన్ని బాలమురళిలో కనిపిస్తున్నాయా? బాలమురళి తన రచనలలో కొన్ని విసుర్లు విసురుతున్నాడు. …

“కర్ణాటక సంగీతానికి కాణాచిగా వుంటూ వస్తున్న దక్షిణ దేశంలో ఆ సంగీతానికి కొత్త జీవం పోయడానికి బాలమురళి అవతరించాడనడానికి ఆధారం వున్నది. ఆ కర్తవ్యం అతను నిర్వహించగలిగితే బాలమురళి నిజంగా అభినవ త్యాగరాజే.”

“గాన సుధాకరుడు” అన్న మరో వ్యాసంలో (ఫిబ్రవరి 1971) [1], బాలమురళీకృష్ణలో ‘విశ్రాంతి’ ధోరణి లేదనీ, గాయకునిగా నిరంతరం పెరగడం అతని అంతస్స్వభావమనీ, అది డబ్బు కోసం కాదనీ, ఒకసారి బాలమురళి తనతో, “ఈ పాటకచ్చేరీలు కాక జరుగుబాటు కావటానికి ఇంకా ఏ మార్గం వున్నా బాగుండును! సంగీతం అమ్ముకోవటం బాధగా వుంది!” అన్నాడని కూడా పేర్కొన్నాడు:

“పెరగటం తన అంతస్స్వభావం గనక పెరుగుతున్న గాయకులు ఎంతమంది వుంటారు? సంగీతం అమ్ముకోవటం బాధగా వుందని ఏ గాయకుడు అంటాడు? ఈ లక్షణాలు గలవాళ్ళు ఇంకా వుంటే వాళ్ళు విలక్షణమైన గాయకులే!

“గాయకుడుగా అతనికి అద్భుతమైన శరీరం వున్నది. అది మందర గాంధారం నుంచి తారాషడ్జమం దాకా పలకటం నేను డజనుసార్లు విన్నాను. అతని శరీరం అతిరథుడి లాంటిది. ఎలాంటి క్లిష్టరీతిలోనూ క్రమశిక్షణ పొరపాటున కూడా కోల్పోడు. రాగమూ, స్వరమూ, లయా అతనికి బానిసలలా వుంటాయి. వాటిపైన అతను చూపే అధికారం అనన్యమనిపిస్తుంది. అతని సంగీతం అగాధమనిపిస్తుంది. చాలామంది తమ యావచ్ఛక్తినీ ప్రదర్శించినట్టూ, అంతకుపైన పోలేరన్నట్టూ ఎప్పుడన్నా అనిపించవచ్చు. బాలమురళి విషయంలో అలా ఏనాడూ అనిపించలేదు నాకు…. అంటే నాకు అతని ‘అడుగు’ ఇంతవరకు తగిలినట్టు భావన కలగలేదు.

“ఎందుకో నాకు చాలా కాలంగా బాలమురళి సంగీతంలో త్యాగరాజు హృదయం వున్నట్టు అనిపిస్తూ వచ్చింది.”

తఃతః గారికీ, గొర్తి గారికీ కృతజ్ఞతలతో,
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు

[1] కొడవటిగంటి కుటుంబరావు. రచనా ప్రపంచం – 13వ సంపుటం – సంస్కృతి వ్యాసాలు. విరసం ప్రచురణ. 2014.

Came across this page while reading some papers of Harshita Kamath in connection with a piece of research I was doing on Nayaka period Telugu prabandhas. What a remarkable quality and quantity of work has Narayana Rao accomplished, not only in introducing western audiences to the amazing breadth and depth of Telugu classical texts but also in encouraging and mentoring doctoral students who are carrying on his legacy ! At least 3 of the 4 students who wrote above are now professors working on Telugu literature.

I recently saw a surprising paper by two of them – Harshita and Ilanit – on how Nannaya turned the Sanskrit Mahabharata – considered a dangerous text to keep at your home – into one that people revere, not only keep at home, but have pauranikas read the Virataparva for rains. Ilanit too did great work on Amuktamalyada and is continuing her work on Telugu texts, while Harshita is working on Telugu performance arts like Kuchipudi and various Telugu texts. I very much wish that all continue on this path and dig out more diamonds to share with the world.

వ్యాఖ్యలకి ధన్యవాదాలండి. ముఖ్యంగా శ్రీ శ్యామలీయం గారికి.

చక్కని మూఖాముఖీ
మన యాత్రాసాహిత్యానికి ఇటీవలి కాలంలో పరిపుష్టి సమకూర్చుతున్న శేషగిరి గారినుంచి ఇంత సమగ్రమైన ఇంటర్వ్యూ రావడం నాకు తెలిసి ఇదే మొదటిసారి. అర్ధవంతమైన ప్రశ్నలు అడిగి విపులమైన జవాబులు సాధించి అందించిన శ్రీనివాస్ బందా గారికి ధన్యవాదాలు-అభినందనలు

బైబిల్ లోని విషయాలను కవితలో జోడించి చాలా బాగా రాశారండి

మీ జ్ఞాపకాలు అద్భుతంగా పంచుకున్నారు. కచ్చేరీల సంఘటనలు జరిగిన సంవత్సరాలు ఉజ్జాయింపుగానైనా తెలియజేస్తే వ్యాసం బాలమురళీకృష్ణగారిపై ఒక డాక్యుమెంట్‌లా ఉండేది.

Very nice to know about the history of Venkatagiri. So many unknown facts of Andhra’s history are linked with Venkatagiri.

both my daughters learned from him he is great and humble teache My children loves him

In reply to .

నిజమే! కానీ అసలే సుగుణాల లిస్ట్ పెద్దదైపోయింది. ఆల్‌రెడీ ఫెయిల్ అయిపోయాడు కద!

జుట్టు కూడా ఉంది. విగ్ కూడా అవసరం లేదు.

ఉద్వేగభరితంగా ఉంది శ్యామల గారి జీవితం.

రమేష్ గారు,
సూర్య గారు,
మీ స్పందనలకు ధన్యవాదాలు.

అమరేంద్ర

చాలా బావుందండి కథ.ఎన్ని రకాల మనసులో..ఎన్నెన్ని మనస్తత్వా లో

Students power success —winners
Good lesson to modi ji govt
Bammidi garu -nice write up sir

గోండి భాషను గురించి దానిని పరిరక్షించాల్సిన ఆవశ్యకతను వివరంగా తెలియచేసినందుకు అభినందనలు. అలాగే ఒడిస్సా ఆంధ్రా సరిహద్దు ప్రాంతంలోని జాతాపు తెగ మాటాదే భాష కువ్వి, సవర తెగ భాష సవర కూడా అంతరించి పోతున్నాయి. దీనికి ముఖ్య కారణం ఆ ప్రజలను అభివృద్ధి ఉద్యోగ అవకాశాలు పేరుతో తెలుగు ఒరియా భాషలలో విద్యాభ్యాసం కల్పించడం ముఖ్యంగా వాళ్ళని వారి నివాస ప్రాంతాల నుండి జీవనోపాధి పేరుతో పల్లపు ప్రాంతాలకు వలస పోవడం వివిధ ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు పొందిన వాళ్ళు పట్టణాలలో స్థిరపడి వాళ్ళ పిల్లలు ఇక్కడి బడులలో చదువుకోవడం మొత్తం మీద ఏదో ఒక రకమైన విస్తపన వలన వారి భాషా సంస్కృతి అంతరించి పోతున్నాయి. మ్యూజియంలకు వారి బొమ్మలు అర్ధ నగ్నంగా సంస్కృతి పేరుతో నాగరిక సమూహాలు ఫోటోలకు పరిమితమై అంతరించి పోతున్నాయి. మరికొన్నాళ్లకు కార్పొరేట్ వికృత అభివృద్ధి నమూనాలో ఆదివాసీ ప్రాంతాలు సమూహాలు అంతరించి పోతాయి. పల్లపు మేధావులు అధికారులు వాళ్ళని అలా వదిలేసి ఉద్యమాలకు బలిస్తారా అని చెప్పే మాటలకు మౌనమే సమాధానముగా ఆ సమూహాలు అంతరించి పోతున్న పాలస్టీనా గాజా సిరియా లాంటి దేశాలు కార్పొరేట్ అమెరికను టూరిస్టు ప్రాంతాలుగా మనుషులు లేని పచ్చదనం హరించిన ఎడారులుగా మారుతాయి..దీనికి ఉద్యమానిది బాధ్యతే కదా. ఇప్పుడు శ్రద్ధాంజలి ఘటించడమే.

Really thought provoking Bhaskar. Thank you

Really thought provoking Bhaskar. Thank you

ji, namasthe. Can we get audios of his bhadradri Sitharama kalyanam

Like

In reply to .

Thank you bhai

I’ve built a new product（） that boosts your focus and attention span! Hope it helps you out.

ఆధునికవికృతభావజాలపు కళ్ళద్దాల నుండి చూస్తే సత్యాసత్యాలను సరిగా గ్రహించలేరు సరికదా తమదృక్కోణమే శ్రేష్ఠమైనదన్న భ్రమకూడా అమితంగా ఉంటుంది. ఇది మేధావులను ఉద్దేశించి మనం చెప్పుకోవలసిన మాట. వారికి కావలసినది సనాతనధర్మంపై ఆధారపడిన వ్యవస్థను విచ్చిన్నం కావటమే. వారి ప్రభావం ఎంత తీవ్రంగా సమాజంలో వ్యాపించిపోయిందంటే మనలో హెచ్చుమందిమి దానిప్రభావంతో తెలియకుండానే వారిధోరణిని అప్పుడప్పుడూ అనుకరించేస్తూ ఉంటాము. ఒకోసారి అటువంటి అనుకరణ పరిథులు దాటక సమంజసంగానూ ఉంటుంది. ఈకథనంలో అలాగే ఉందని చెప్పాలి.

కర్ణుడి మాట భారతంలో “ఆదిత్వవచనాశ్చైవ జాతం మాం సా వ్యసర్జయేత్” అని. అంటే, తల్లి తనను సూర్యభగవానుని ఆదేశానుసారం పుట్టగానే విడచిపెట్టేసింది అన్నాడు. తన తల్లి తప్పు చేసిందన్న భావనతో అతడు లేడని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.

ఇకపోతే, కర్ణుడి సుదీర్ఘమైన ప్రసంగం తరువాత చిరునవ్వుతో శ్రీకృష్ణభగవానుడు చెప్పిన మాటల్లో ఈకథనంలో ఉటంకించినట్లుగా పుట్టగానే నన్ను కూడా మా అమ్మ రాత్రికి రాత్రి వదిలిపెట్టేసింది వంటి మాటలు అస్సలు లేనేలేవు.

కథకులు ఇది మహాభారతంలోని ఉదాహరణ అంటూ చెప్పారు కాబట్టి ఈమాటలు వ్రాయవలసి వచ్చింది. ఇది మహాభారతంలో లేని ఉదాహరణ. ఈవాక్యం ఉపసంహరణార్హం. కల్పనను కల్పనగానే ఉండనీయండి. భారతంలో ఉందని అపోహను సృజించవద్దు.

మూలాన్ని దాటి కల్పనలు చేయటంలో కవికి స్వాతంత్యం తప్పకుండా ఉంది – మూలఛ్చేది కానంతవరకూ, పాత్రలనో కథనో వక్రీకరించనంత వరకూ. ఆ దృష్టితో చూస్తే ఇక్కడ కృష్ణవచనంగా చెప్పించిన మాటలు మనోహరంగా ఉన్నాయని చెప్పకతప్పదు.

In reply to .

Thank you Sai garu

. “పుట్టగానే నన్ను కూడా మా అమ్మ రాత్రికి రాత్రి వదిలిపెట్టేసింది యాదవకులంలో. మొత్తం ప్రపంచంలో రాజులందరికీ నేను ప్రధమ శత్రువుని మొత్తం జీవితంలో. జరాసంధుడు నామీద దాదాపు పద్ధెనిమిది సార్లు దండెత్తుకు వస్తే నేను పారిపోయి సముద్రంలో నగరాన్ని నిర్మించుకోవలసి వచ్చింది. అయినా సరే నేను ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టలేదు.” this is a real message

చాలా బాగున్నాయండి మీ కవితలు! ధన్యవాదాలు!

In reply to .

ఇది ఆ పాపా రాయుడి అదృష్టం, పంఖా రాయుడిది కాదు!

NICE ONE REDDY GARU
STUDENTS ARE RIGHT —THEY TEACH GOOD LESSON TO THE GOVT
COCKROACH PARTY -THEY NEED TO CONTEST IN GENERAL ELECTION

aa fan evado kaani Lucky fellow anna…thana abhimana hero chetha sanmanam cheyinchukune adrustham entha mandi ki vasthadhi cheppu….

Itlu

Pankha Rayudu

నది కరకట్ట కోసుకుపోకుండా వేసిన బండరాళ్లను కూడా తరలించుకుపోయే “ప్రబుద్ధులు” ఉన్నారనే వార్తలు వెలువడుతున్నాయి. పోలవరం కాలువల పక్కనున్న ప్రభుత్వ భూమి మట్టిని ఇష్టారాజ్యంగా తవ్వి తీసుకుపోవడంతో, కాలువల కరకట్ట భద్రతకే ప్రమాదం ఏర్పడిందని పత్రికల్లో ఫోటోలతో సహా వివరాలు వచ్చాయి.

సమాజంలో నైతికత పాతాళానికి చేరినప్పుడు, కాపలా వ్యవస్థ నిర్వీర్యమైపోతే, దాని దుష్పరిణామాలు మొత్తం సమాజం అనుభవించాల్సి వస్తుంది.

నిస్తేజమైన వ్యవస్థను మార్చాలనే ఆశతో ప్రజలు ఓట్లు వేస్తారు; పాలకుల ముఖాలు మారుతున్నా, వ్యవస్థలో మాత్రం మార్పు కనిపించడం లేదు—ఇంకా పతనమవుతూనే ఉంది.

మీ స్వానుభవం పంచుకున్నందుకు ధన్యవాదాలు.

చక్కని స్ఫూర్తిదాయక వ్యాసం అందించారు. అభినందనలు, కృతజ్ఞతలు

ముప్పై నాలుగు సంవత్సరాల నా జీవితంలో శ్రీశ్రీ గారి గురించి చాలా మంది నోటి ద్వారా విన్నాను, అక్కడక్కడా చదివాను. కానీ ఆయన ఎంత గొప్ప వ్యక్తి, ఎంత మహోన్నతమైన భావజీవి అన్నది ఈ రోజు ఈ వ్యాసం చదివిన తర్వాతే పూర్తిగా అర్థమైంది.

ఇంత గొప్ప మహనీయుడి జీవితం, ఆలోచనలు, సమాజానికి చేసిన సేవను అందరికీ చేరేలా పరిచయం చేసిన మీకు నా హృదయపూర్వక అభినందనలు.

ముందుగా మీకు నా సైనిక వందనాలు సార్. శ్రీశ్రీ వంటి మహాకవి గొప్పతనాన్ని ప్రపంచానికి తెలియజేయాలనే మీ ప్రయత్నం నిజంగా అభినందనీయం.

మీలాంటి వారు ఉండటం సమాజానికి ఒక అదృష్టం.

Beautiful kavtham .thank you

Wonderful

చాలా బాగా రాశారు రాధిక గారు.

In reply to .

ధన్యవాదాలు వర్మ గారు 🙏

In reply to .

Thank you

excellent

Thank you Sitakka.

ధన్యవాదాలు కుమారిగారు. అవును, ఆరోజుల్లో ఇలాటివారు మనకి తారసపడుతుండేవారు. ఇది మనందరికీ రకరకాలుగా అనుభవమే కదా!

Super golden memories

అద్భుతమైన అవగాహన నిస్తున్న రచన.Baby Boomers, Gen X, Millennials, Gen Z అంటూ ఒక్కొక్కతరం గురించి వివరించిన తీరు ప్రతి ఒక్కరూ గుర్తుంచుకుని మళ్ళీ మళ్ళీ గుర్తు తెచ్చుకుని రిఫరెన్స్ గా వాడుకోదగ్గవి. ““ఈ విద్యార్థి ఉద్యమాలను కేవలం పరీక్షల అవకతవకలపై లేదా విద్యా విధానంపై వచ్చిన ఆగ్రహంగా మాత్రమే చూడలేం. ఇది మరింత లోతైన అసంతృప్తి వ్యక్తీకరణ. అయితే ఇప్పుడున్న పరిస్థితుల్లో ఈ ఉద్యమం రేపు ఆగిపోవచ్చు. రోడ్లు ఖాళీ కావచ్చు. బ్యానర్లు మాయమవచ్చు. కానీ ఈ తరం ప్రభావితం చేస్తున్న సమాజం ఇక నిన్నటిలా ఉండకపోవచ్చు. అదే ఈ క్షణంలో అత్యంత ఆశాజనకమైన విషయం” అవును నిజం. ప్రధాన స్రవంతికి బదులు పెట్టుబడి మీడియా అనడం చాలా బాగుంది.
అశోక్ గారికి అనేక ధన్యవాదాలు!

Special thanks to translator Gitanjali for her brilliant translation, allowing this powerful, socially conscious work to reach a wider audience and inspiring deep reflection on power, justice, and human nature.

చాల బాగుందండీ కవిత🙏

మళ్ళీ బాల్యంలోకి వెళ్ళొచ్చినట్లుంది.

కవిత చాలా బాగుంది.

In reply to .

తమ్మి,

అన్న ప్రాసన రోజే ఆవకాయ అంటే ఎట్లనే? ఇప్పుడే కదా షురూ చేసింది!

friends antaavu..sare..kaani eee carroms/golilu/thokkudu billa endhi anna seapu gaa…mandhu/munching kooda pedithe maaanchi kicku vachedhi kadha…

In reply to .

nenu 100% agree anna. but ee reply maa yaavida choosthe atlakada thirageyadam khayam anuko – adhi vere sangathi annattu.

In reply to .

Adi pakkana pettu. Nuvvemamtaavu?

vadinamma gitta gee post choosindante nee paristhithi endhi annoooo annaaa….

In reply to .

You are right. I do check quite a few times. ChatGPT, what I am using to create these cartoons is finicky with non-Latin scripts. This one slipped through the cracks. I will fix it.

FYI..pay attention to detail when you are creating cartoons with AI. Purse donga not purn donga

జోహార్ కామ్రేడ్ ఉయకే ✊🏼

‌కి స్పందనగా.

బహుశా ఇంకా సమయం పట్టొచ్చు. రాగానే తప్పక అందజేస్తాం.

‌కి స్పందనగా.

బహుశా ఇంకా సమయం పట్టొచ్చు. రాగానే తప్పక అందజేస్తాం.

నమస్కారం, ఉషా వారి కథల పోటీ ఫలితాలు వచ్చాయా? చాలా రోజులైంది, ఏ సమాచారమూ లేదు.

In reply to .

gundelu pindesinaavu anna…

asal aa rojulla manam soc.culture.indian.telugu la chesina yudhaala mundhu eee Boojumouli gaari b@@hubal1 gatra enduku paniki vasthayi anna….raktham/chemata oke samayam lo dhara posi maree yudhalu chesetollam kaadhooo (vichitram endante enduku chesamo mathram gurthu ledu…adhe magiccu)

In reply to .

బాగా చెప్పినవు తమ్మి. ముప్పయి రెండేళ్ళ సంది నా తోడుగా ఉన్నవు. గా దేవుడు నిన్ను సల్లంగా సూడాలే!

naa bondha anna. Gantha fast unte baane unde.. eepatiki yedano undetonni. Gee vayasulo (nee Senior Days Bindu Madhavi kaalam naati manishini) gee prompts ai gatra naa valla ayye muchatlu kaavule kaani. Idiseyyi.

In reply to .

ఏంది తమ్మి, prompt ఇవ్వంగనే comments వదులుడు బంద్ జేసినవ్? దబ్బ దబ్బా cartoons create చేస్తున్నావా?

In reply to .

ChatGPT’s image generator does a lot of things by itself, if you give it a detailed enough prompt. However, I have to tweak and make minor changes repeatedly to get the effect I want. Also, it’s notoriously flaky with non-Latin languages like Telugu.

To summarize, all you need are 1) Concept 2) Elaborate Prompt 3) Loads of patience.

This is the original prompt I gave to generate the above cartoon:

The setting is two days before an Indian wedding. The groom is on a bed covered in a blanket shaking as if he is really scared. The groom’s father is asking groom’s mother, “పెళ్ళికి రెండు రోజులు పెట్టుకుని వీడేంటి ఇలా వణికిపోతున్నాడు?” Groom’s mother should be saying, “ఏమోనండి, కాబోయే కోడలు పిల్ల అలా దగ్గర్లో ఉన్న కోటకి వెళ్ళొద్దాం అని అడిగిందంట. అప్పటి నుంచి ఇదీ వరస!”

This was followed by 10 more tweaks.

Play it with yourself, you will find out. 🙂

INTER MEDHAVI —DY .C.M /JOKE —NO STAND -NO VISION -NO IDEALOGY -NO MATURITY—
HE THINKS THAT MODIJI IS IN HIS POCKET —NO KNOWLEDGE –
WEARING COLOUR DRESSES —PUTTING RAVANA IN JAIL. IS WRONG —DICTATORSHIP
PRASHNINCHADAM. OKA VERB KADHU —OKA LIFE STYLE
PAWAN IS MOST DANGEROUS PERSON FOR INDIAN DEMOCRACY
CHE GUVERA —BHAGATH SINGH -GADDAR — SANATHANAM —LOOK HIS CHARACTER
CHARACTER COUNTS EVERYWHERE —
QUESTIONING IS NOTHING WRONG —FREEDOM IS MISSING IN TELUGU STATES-
LOOK HIS PARTY M.L.A S —HE FAVOURS CASTE —KULAPICHHI. UNDHI —
PAWAN IS NOT A LEADER —THUPAKI RAMUDU
ASHOK JI -NICE WRITE UP SIR

pelli koduku kaalla daggara dress…akkada table meedha topi…masthu generate chesthunnavu anna photwa lu … em prompts vaaduthunnavo zara cheppara raadhe..maa laanti bacha gallam nerchukuntaam nee peru cheppi?

duhkham bava: mem mugguram vesaam. Nee vote sakkamgaa vesukunnava ledha?

thaithakka: umm..oops….

thaithakka anna/ayya : inkemundhi..ayipaye…

In reply to .

ఏంటి తమ్ముడూ, నన్ను వాళ్ళ ఫ్యాన్స్‌తో కొట్టిద్దామనా? నీ అభిమాన ముసలి స్టార్ పేరుతో please fill in the blanks.

evaro paa pedhayana?

richanjeevi?

kaala brishna?

tavi reja?

kavan palyan?

clarity missing Murali anna…edho okati thelchu..peekko leka laakko leka chasthunnam ikkada…

In reply to .

ఎంవిడియా డల్ అయిపోయింది మాస్టారూ. ఆంత్రోపిక్ బెటర్ .

In reply to .

Thank you, Sivalakshmi Garu!

అనేక వివరణలతో పాఠకులు గొప్ప ప్రజాస్వామ్య భావనలను పెంపొందించుకోవడానికి దోహదం చేసేదిగా “గాలివాటం, గందరగోళం, నిర్బంధకాలం” అనే అశోక్ గారి సామాజిక వ్యాస రచన ఈ సంక్షోభకాలంలో చాలా ఆలోచింపజేసేదిగా ఉంది. మరీ ముఖ్యంగా చివరి పేరాలో,”ప్రజాస్వామ్యం అంటే ఎన్నికలు మాత్రమే కాదు. విమర్శించే హక్కు, వ్యతిరేకించే హక్కు, వెటకారం చేసే హక్కు, అసమ్మతి వ్యక్తం చేసే హక్కు … ఇవన్నీ కలిసే ప్రజాస్వామ్యం. అధికారాన్ని ప్రశ్నించినందుకు ఎవరైనా భయపడాల్సి వస్తే, ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రమాదం అక్కడి నుంచే ప్రారంభమవుతుంది. ఎందుకంటే ప్రతి నిర్బంధం వెనుక ఒక వ్యక్తి మాత్రమే బాధపడడు. ఒక సమాజం తన స్వేచ్ఛలో కొంత భాగాన్ని కోల్పోతుంది. కాబట్టి ప్రశ్నను సజీవంగా నిలబెట్టుకుందాం. మన స్వేచ్ఛను మనమే కాపాడుకుందాం.” అని చెప్పారు. ఇది పౌరుల ప్రశ్నించే బాధ్యతను మర్చిపోవద్దని మనల్ని హెచ్చరిస్తుంది!

WORST CHIEF MINISTER RULING THE STATE —HE IS A DICTATOR
MAMA NU MUNCHINA ALLUDU —HE THINKS HE IS MEDHAVI —POTTHULAA PARTY TDP
TELUGU PEOPLE DIVIDED JUST BECAUSE OF HIM AND HIS ACTIONS -DEEDS
————-BUCHIREDDY GANGULA

ఈ బహుమతి కథలు, ఇతరపోటీలలో (రెగ్యులర్ పత్రికలు కాకుండా) కూడా బహుమతి పొందిన కథలు చదవాలని, నేర్చుకోవాలని ఉంటుంది. ఆయా కథలు రచయిత(త్రు) ల, పోటీ నిర్వాహకుల సౌజన్యంతో మన వసుంధర.కం ద్వారా చదివే వీలు కలిగితే నాలాంటి సాహిత్య పిపాసులు చాలా సంతోషిస్తారు.

“Words have the power to inspire, educate, and transform—and this article does all three beautifully. Every sentence carries depth, purpose, and elegance. My sincere appreciation to the author and the entire editorial team for maintaining such high literary standards. Wishing you continued success and greater heights in the world of literature

‌కి స్పందనగా.

నేరుగా నిర్వాహకుల ఈమెయిల్ అడ్రసుకు సంప్రదించగలరు.

In reply to .

ధన్యవాదాలు సర్.